Brussel is not amused over Britse verwikkelingen

BRUSSEL, 23 JULI. De stemmingen in het Britse Lagerhuis over de sociale paragraaf bij het Verdrag van Maastricht hebben gisteravond ongetwijfeld spectaculair en spannend parlementair vuurwerk opgeleverd, maar Brussel is not amused. Misschien gaf oud-premier Leo Tindemans van België de stemming in de hoofdstad van Brussel nog wel het beste weer, met de mededeling dat hij “niet erg gelukkig” was met het verloop van de stemmingen.

Tindemans voorziet grote “verwarring” in Europa als de uitslag van de vertrouwensstemming van vanmiddag uiteindelijk zou leiden tot het niet-ratificeren van Maastricht door Groot-Brittannië. Als Maastricht niet meer bestaat, weet niemand meer welke kant we op gaan, aldus de oud-premier. Dan, zo voorziet hij, is een terugval mogelijk naar de jaren dertig, zowel in economisch als in politiek opzicht.

EG-commissaris Hans van den Broek is teleurgesteld over de parlementaire behandeling van het verdrag van Maastricht in Groot-Brittannië. Hij rekent er op dat premier Majors de vertrouwensstemming van vanmiddag zal overleven, maar toch zal “de wijze waarop zo'n belangrijk verdrag voor de poorten van de hel moet worden weggesleept” volgens hem “een schaduw werpen over de ratificatie”.

Van den Broek zei dat vanochtend in een gesprek met Nederlandse journalisten. Volgens de commissaris roept de gang van zaken de vraag op: “Is het vrede tot elke prijs?”. Maar als hij moet kiezen tussen ratificatie op deze manier en het alternatief, “een proces van totale herbezinning” op de toekomst van de EG, dat kiest hij voor het eerste. Er daarbij op hopend dat een gunstige economische ontwikkeling in de komende tijd weer een wat beter klimaat zal scheppen voor de uitvoering van 'Maastricht'. “Maar op dat punt zijn we vandaag nog niet aangekomen”, zo waarschuwt Van den Broek.

Commissie-voorzitter Jacques Delors - die met zijn plan voor 'Europa 1992' de Europese Gemeenschap in het midden van de jaren tachtig bijna hoogstpersoonlijk uit de malaise trok - maakt zich grote zorgen over het feit dat de politieke vaart uit Europa is verdwenen. De EG, die begin dit jaar met de totstandkoming van de interne markt en de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht een nieuwe flitsende start zou maken, heeft in plaats daarvan de gevreesde ziekte Eurosclerose opnieuw onder de leden. Met dit verschil ten opzichte van de jaren tachtig, dat de bijkomende economische crisis dieper lijkt dan ooit.

Sinds vorig jaar wordt bij tal van gelegenheden geroepen dat de EG dringend behoefte heeft aan vertrouwenwekkende maatregelen en daaraan wordt steevast toegevoegd dat ratificatie van Maastricht door alle 12 lidstaten zo'n stap zou zijn. Maar door het aanvankelijke Deense "nee' en de aanhoudende strubbelingen in het Verenigd Koninkrijk is de hele ratificatieprocedure verworden tot een pijnlijke demonstratie van politiek onvermogen. Mocht de ratificatie in Groot-Brittannië goed aflopen voor de EG, dan zal in Brussel een grote zucht van opluchting worden geslaakt. Maar voor echte feestvreugde is het al veel te laat.

Uitstel van de raticatie door de Britse regering zou ook een grote teleurstelling betekenen voor België, het land dat nu optreedt als voorzitter van de EG en dat met zijn federale opvattingen over de toekomst van Europa in alle opzichten de tegenpool is van Engeland. Premier Dehaene en minister Claes van buitenlandse zaken hebben gezegd dat zij zo snel mogelijk willen beginnen met de tenuitvoerlegging van Maastricht. Vertraging van ratificatie betekent automatisch ook uitstel van die taak.

Aan de mogelijkheid dat Maastricht strandt - in Groot-Brittannië of mogelijk in Duitsland waar het Constitutionele Hof zich nog zal uitspreken - durft het Belgische voorzitterschap niet te denken. “Bij de voorbereiding van het Europese voorzitterschap werken wij slechts met één scenario. Dat is een goedkeuring van Maastricht, nog in de eerste helft van het Belgische voorzitterschap, waarna wij in hoog tempo kunnen beginnen aan de implementatie van het verdrag”, aldus minister Claes enige tijd geleden. “We houden in ons scenario dus geen rekening met zware tegenslagen.”

Misschien blijven die zware tegenslagen ook uit, en kan het optimistische scenario gewoon worden gehandhaafd. Volgens dat scenario is de kans groot dat in oktober op vooral Duits en Frans verzoek een bijzondere Europese Top wordt gehouden. Op die bijeenkomst zou dan niet alleen het glas moeten worden geheven op Maastricht, maar zouden ook concrete maatregelen moeten worden genomen die laten zien dat de regeringsleiders de Europese integratie nog wel degelijk serieus nemen. Bijvoorbeeld door besluiten te nemen over de tweede fase van de Europese monetaire unie (EMU) en de vestigingsplaats van de toekomstige Europese centrale bank. Volgens die opzet hebben de regeringsleiders dan in december de handen vrij om op hun reguliere topontmoeting in Brussel alle aandacht te besteden aan de bestrijding van de werkloosheid.