"Breda moet uitbreiden want de stad is volgebouwd'

BREDA, 23 JULI. “Ik kan niet door de stad lopen of ik val van het ene gesprek naar het andere. Zoals bekend ben ik een paar jaar geleden gescheiden en sindsdien wordt er op alles wat je doet extra gelet. "Met wie staat hij daar te praten', als ik zaterdags winkel bij de Albert Heijn. Maar in het algemeen ben ik na drie jaar burgemeesterschap van Breda zeer tevreden. Zou men mij bij de eerstvolgende kabinetsformatie vragen dan is het "njet'. Ik heb beloofd de eerste ambtstermijn van zes jaar te zullen blijven.”

De 43-jarige burgemeester van Breda, drs. E. Nijpels, is zelfs zo ver ingeburgerd dat hij speelt in een Bredaas carnavalsorkestje. “De ene keer ga je op bezoek bij een honderdjarige, de andere keer ben je bezig met de bestuurlijke ontwikkeling van Zuidwest-Nederland. Toen ik nog minister was heb ik gezegd: ik zou in twee steden willen: Maastricht en Breda. Of als het helemaal mislukt Ameland. Het werd Breda en ik voel me hier gigantisch op mijn gemak.” De publiciteit die hij krijgt (of zichzelf verschaft) hoort, zegt hij, bij het vak van burgemeester. “Dat is de meest herkenbare figuur in een gemeente. Ik ben daarom ook faliekant tegen een gekozen burgemeester. Dat is een monstrum. Dat wil men omdat men denkt er meer kiezers mee naar de stembus te krijgen.”

Uit zijn werkkamer heeft hij uitzicht op het bouwterrein van de nieuwe schouwburg op het Chasséterrein met op de achtergrond de 18de eeuwse Kloosterkazerne. Over de bouw van de nieuwe schouwburg zouden veel financiële onzekerheden bestaan en bij de gemeente, die de exploitatielasten geraamd op 4,6 miljoen gulden 's jaars moet dragen, wellicht als een molensteen om de nek komen te hangen. Over een artikel hierover in deze krant waren in Breda de gemoederen hoog opgelaaid. “Eenzijdig”, reageerde boos fractievoorzitter C. Dubbelman van het CDA, die vond dat uitsluitend "links' aan het woord was gekomen. “Het nare van het verhaal was”, aldus Nijpels, “alsof we de financiering nog niet rond hadden, maar we hebben het geld in de knip. En dat we zes miljoen gulden van sponsors krijgen is echt waar; daarvan is vier miljoen al contractueel vastgelegd, naar de overige twee miljoen zijn we op zoek. De enige vraag over de exploitatie is, dat zeg ik er eerlijk bij, of we het te verwachten bezoekersaantal zullen halen, maar ik denk dat we goed zitten.”

De schouwburg wordt gebouwd naar een ontwerp van Herman Hertzberger. De bouw is 18 mei begonnen. Hij zal een grote zaal met 1.200, een middenzaal met 700 en een kleine zaal met ongeveer 200 zitplaatsen krijgen. De totale kosten zijn 57 miljoen gulden. “Het had wel wat soberder gekund”, was zelfs de coalitiepartij PvdA van mening. “Zevenënvijftig miljoen gulden; de stad zal er tot in lengte van jaren onder gebukt gaan”, was de reserve van GroenLinks, de enige oppositiepartij in de raad. Het tot het ongeluk van Nijpels in de stad gevestigde “Landelijk platform tegen het oneigenlijk gebruik van artikel 19 Wet ruimtelijke ordening” ging in het geweer, maar verloor uiteindelijk bij de Raad van State. Artikel 19 geeft B en W het recht bouwplannen in verkorte procedure uit te voeren. “We hebben”, aldus Nijpels, “de pech dat dat platform in onze stad is gevestigd. Daardoor zijn we er het grootste slachtoffer van. Dan komt er weer zo'n stencil, want hun bezwaren hebben ze voorgedrukt. Ze bestrijden alle artikel-19-procedures, terwijl je moet weten dat Amsterdam voor de helft op grond van dat artikel is gebouwd. Dat houdt behoorlijk op, soms wel jaren. Maar de strijd tegen de bouw van de schouwburg hebben ze verloren. Die staat er, als alles goed is, eind 1995.”

De schouwburg-affaire leidde enige maanden geleden tot een heftige botsing met fractievoorzitter N. Garritsen van GroenLinks. Terwijl de gemeente en Domeinen nog bezig waren te onderhandelen over de prijs van de grond, bracht Garritsen tijdens een openbare raadsvergadering de vraagprijs van 9 miljoen gulden naar buiten. Nijpels reageerde met de mededeling dat hij zou laten onderzoeken of Garritsen, die de informatie had uit een geheim commissieoverleg, wegens schending van zijn ambtseed vervolgd zou kunnen worden. “Dat hij die prijs noemde, vond ik niet zo erg, want die had ook al in de krant gestaan. Maar waar ik me aan stootte was dat hij meende zelf wel te kunnen uitmaken wat hij uit een geheime vergadering naar buiten kon brengen. Ik ben echt een groot voorstander van openbaarheid van bestuur, maar eigen rechter gaan spelen kan niet. De Gemeentewet voorziet er echter niet in dat je kan worden vervolgd als je je ambtseed schendt door het doen van geheime mededelingen in een openbare raadsvergadering. Dat wist hij en daarom deed hij het bewust. In de Tweede Kamer kan iemand die dat doet voor eeuwig worden uitgesloten van de vergaderingen. Op zich heb ik er geen problemen mee dat GroenLinks stevig oppositie voert; dat heb je zelfs nodig in een stad waarin een meerderheidscollege zit, maar ik kan er niet tegen dat men in dit soort gevallen eigen normen gaat aanleggen.”

Wie Breda binnenrijdt door de Claudius Prinsenlaan ziet dat er allerwege druk wordt gebouwd en soms ook wel eens wat voorbarig wordt afgebroken zoals laatst het geval was met de Vlaamse Schuur, die op de Monumentenlijst stond. “Ze doen alles”, wordt er in sommige Bredase kringen gehoord, “om er een moderne stad van te maken.” Breda was al eerder slordig omgegaan met monumenten. Nijpels: “Onzin om te beweren dat het nu nog gebeurt. We hebben een voortvarend monumentenbeleid ontwikkeld. Er is een stichting Stadsherstel en de restauratie van de Grote Kerk staat op het programma. We gaan de binnenstad kleinschalig aanpakken met een nieuw winkelcentrum bij het oude V en D waarbij de Jugendstilgevels van de huizen worden gespaard. Het gaat in het algemeen erg goed met Breda als je kijkt naar de investeerders die erop afkomen, ook nu het recessie is. Dat is in strijd met het landelijk beeld, waar de investeringen afnemen. Ook al werden er projecten, zoals de bouw van het nieuwe hoofdkantoor van DAF Trucks, afgeblazen, toch nemen de nieuwbouwplannen toe. We hebben plannen voor tussen de anderhalf en twee miljard gulden. Dat is gigantisch voor een stad van deze omvang.”

Werd Nijpels in zijn Haagse tijd, toen de plaatsing van de kruisraketten speelde, wel aangeduid met Edje Raketje, in de Bredase regio heeft hij zich ontwikkeld tot een Edje de Veroveraar. Langs de autoweg staat een protestbord van inwoners van Rijsbergen: “Verboden toegang voor Ed Nijpels.” Breda, zegt hij, heeft gebiedsuitbreiding nodig want de stad is volgebouwd. Voor het grootste deel kreeg hij twee weken geleden zijn zin van Gedeputeerde Staten. Breda zal worden uitgebreid met Teteringen en Nieuw-Ginneken, omvattende de kernen Bavel en Ulvenhout. Prinsenbeek hielden GS voorlopig buiten schot, maar Nijpels wil ook die gemeente bij Breda zien gevoegd. “We hebben ook die grond nodig willen we de komende 25 jaar vooruit kunnen. Daar wordt nu nog onderzoek naar gedaan.” In de regio was hij de grote animator van het opgerichte gewestelijke samenwerkingsverband. “We gaan de hele zaak samenvoegen. Daar was ik als jong Kamerlid (voor de VVD, red.) al voorstander van. Als je het stadsgewest Breda kunt koppelen aan het streekgewest heb je straks een inwonertal van 620.000. Dat zou een nieuwe provincie moeten worden, waarvan de vertegenwoordiging via rechtstreekse verkiezingen wordt gekozen. Commissaris van de koningin Houben is er tegen, maar ik heb ook nog nooit meegemaakt dat er geen verzet was als er een bestuurslaag dreigde te worden opgeheven.”

Meldde de plaatselijke krant De Stem dat in 1992 de criminaliteit in Breda was toegenomen, Nijpels zegt het tegendeel te kunnen bewijzen. De uit het gebruik van drugs voortvloeiende criminaliteit (voornamelijk inbraken in huizen en auto's), zegt hij, is aardig beteugeld sinds een top-tien van drugscriminelen is ingevoerd. Bij drie achtereenvolgende strafbare feiten wordt de dader in de kraag gepakt, wordt zijn naam op een lijst gezet en krijgt hij de keuze: vrijwillige benhandeling of een veroordeling en zitten. Steden in Nederland volgen het voorbeeld. “Ik was laatst in de Koepel (dat is de strafgevangenis van Breda, red.) en daar vroeg me een van de gestraften: burgemeester, op welke plaats sta ik op de lijst?”