Miyazawa treedt af, Japanse LDP mogelijk uit regering

TOKIO, 22 JULI. De Nieuwe Partij van Japan (JNP) heeft vandaag voor het eerst kleur bekend en gekozen voor een coalitie zonder de LDP, indien overeenstemming kan worden bereikt over een aantal belangrijke zaken; LDP-premier Miyazawa heeft zijn aftreden bekendgemaakt.

De aankondiging van de JNP, gedaan op een persconferentie door de leider van deze hervormingspartij, Hosokawa, betekent dat de regerende Liberaal-Democratische Partij gesloleerd staat. De LDP verloor zondag bij de vervroegde verkiezingen voor het Lagerhuis de absolute meerderheid. Als overeenstemming wordt bereikt met de coalitiepartijen onder aanvoering van Tsutomu Hata, raakt de LDP voor het eerst in 38 jaar de regeringsmacht kwijt.

Intussen is in de LDP vandaag totale verwarring ontstaan, uitgerekend op de dag dat in Tokio tegen Shin Kanemaru (78), de gevallen de facto leider van de regerende Liberaal-Democratische Partij, het proces begon wegens grootscheepse belastingfraude.

Op een stormachtige bijeenkomst vandaag in het hoofdkwartier van de LDP in Tokio trok het partijbestuur een voorstel in om de nieuwe voorzitter achter gesloten deuren aan te wijzen. Het betrof een bijeenkomst van alle parlementsleden van de partij. Bij de aanvang maakte, zoals werd verwacht, premier Miyazawa zijn aftreden bekend als voorzitter. Felle kritiek werd geuit op de leiders van de partij. “Als Miyazawa oorlogsmisdadiger klasse C is dan behoort u tot klasse B en A”, zei een LDP'er in de zaal tegen het partijbestuur, doelend op de ergste verkiezingsnederlaag uit de geschiedenis van de partij en de poging van het partijbestuur Miyazawa de schuld in de schoenen te schuiven.

Gisteravond sloeg veel LDP'ers al de schrik om het hart toen bekend werd dat een grote meerderheid van de fractieleden van de JNP uitgesproken voorstander was van een coalitie zonder de LDP. Daarbij werd dezelfde voorwaardelijke formulering gebruikt als vandaag hun leider Hosokawa deed: er moet overeenstemming zijn over een aantal belangrijke zaken. Paniek in de LDP, die vandaag tot uiting kwam in de ongemeen harde kritiek op het partijbestuur.

Kritiek die werd aangewakkerd doordat kopstukken van de LDP gisteren deden alsof de partij nog steeds wordt bestuurd volgens de ongeschreven regels die al 38 jaar lang de onderling strijdende klieken binnen de partij pacificeren. Gisteren prees een tweede kliekleider zich aan als buitengewoon geschikte kandidaat voor het voorzitterschap, dat tot nu toe altijd automatisch het premierschap opleverde, uiteraard “als de partij mij steunt”. Hij had zich al verzekerd van steun van de grootste kliek binnen de partij, wier leider zich het eerst kandidaat had gesteld, maar die, na interventie achter de schermen van oud-premier Nakasone, nu bereid zou zijn hem voor te laten gaan. Dat kwam beiden prompt op felle protesten te staan van jonge LDP'ers die een eind willen maken aan het handjeklap achter gesloten deuren.

De kandidaat in kwestie was oud-minister van buitenlandse zaken Michio Watanabe (69), die in april aftrad wegens ziekte. Een ziekte die hem eerder maandenlang had uitgeschakeld en hem vervolgens deed pendelen tussen ziekenhuis en parlement. “Mijn gezondheid is niet zo slecht als mensen wel zeggen”, zo verweerde hij zich gisteren. Maar er zijn er niet veel die hem geloven. En onder potentiële coalitiegenoten zal waarschijnlijk niemand hem aanvaarden wegens zijn behoudenheid.

In de Vernieuwingspartij van Tsutomu Hata gaan intussen stemmen op om Hosokawa, de leider van de Nieuwe Partij van Japan, als kandidaat voor het premierschap naar voren te schuiven en niet op de eerste plaats Hata. Ook de leider van het grootste vakverbond opperde dat gisteren, om zo de JNP over de streep te trekken en een regeringscoalitie zonder de LDP te vormen die over een meerderheid beschikt in het parlement. Maar Hosokawa zei vandaag dat hijzelf geen post in de nieuwe regering wil.

Volgende maand komt het Lagerhuis bijeen om in zijn nieuwe samenstelling een premier te kiezen. De grondwet schrijft voor dat dat binnen dertig dagen na de verkiezingen moet gebeuren. Als van de kandidaten voor het premierschap niemand de absolute meerderheid krijgt, zal in een tweede ronde moeten worden gekozen uit de twee kandidaten met de meeste stemmen uit de eerste ronde. De kandidaat die dan de meeste stemmen krijgt, is de nieuwe premier.

Gisteren heeft de voorzitter van een van de vier ondernemingslobby's in Japan gezegd dat zijn organisatie een coalitieregering zonder de LDP steunt, mits de socialisten zich ontdoen van hun (kleine) orthodoxe linkervleugel. Eerder zei de voorzitter van de Keidanren, de grootste en machtigste ondernemingslobby, dat hij verwachtte dat de LDP het centrum blijft van een nieuwe regering. En dat leek hem zo gek nog niet.