Briefjes van duizend

Op het eerste gezicht lijkt het bankbiljet van duizend lire zinloos. Wat kan je er voor kopen? Een kopje caffè in een niet te dure bar, wat snoep, een kaartje voor de bus. Voor een krant is het al te weinig. Maar voor veel Italianen is het een belangrijk communicatiemiddel geworden. Zoals mensen een briefje in een fles doen en die dan de wijde oceaan op sturen, zo gebruiken Italianen het biljet van duizend lire om de wereld te vertellen over hun liefdes en hun verdriet, hun angsten en hun filosofietjes.

“Beter staande sterven dan op de knieën leven”, heeft iemand op een briefje van duizend geschreven. “Maak Italië niet vies, gooi de afval in Zwitserland”, bepleit een ander. Natuurlijk ontbreken de smeergeldschandalen niet: “Politiek is de kunst om van de burger te stelen.” Soms kom je raadselachtige of grappige boodschappen tegen van mensen die het briefje van duizend prefereren boven een spuitbus, zoals “Aubergines hebben oude wortels” of “Ik ben buiten mezelf. Ik ben zo terug.”

Dergelijke boodschappen zijn vooral op de oude bruin-grijze bankbiljetten van duizend lire te vinden, met de beeltenis van Marco Polo. Op het nieuwe biljet, met rood, blauw, oranje, groen en paars, kom je de spreuken veel minder tegen. Hierop staat Maria Montessori, met een blik van je-gaat-hier-toch-niet-op-schrijven. Misschien schrikt dat mensen af.

Het zijn kleine biljetten, van zes bij elf centimeter, een stuk kleiner dan de Nederlandse biljetten van tien gulden. Aan beide kanten is een strook wit, ongeveer een kwart van het biljet, die erom vraagt te worden beschreven. Je kan er een advertentie vinden voor een gestolen Vespa, een telefoonnummer, het verzoek om acht uur te bellen, of het geheugensteuntje voor drie blikjes tonijn. Iemand schrijft dat hij of zij bang is voor het proefwerk Engels, een ander smeekt Rosica om vergiffenis. “Je voeten stinken”, staat op een van de briefjes. Op een ander: “Een goed idee dat had ik niet, daarom schrijf ik mijn initialen zoals je ziet.” Je kan ook ineens lezen: “Ik ben een mongool, maar maak er geen drama van.”

Een Milanese vrouw, Loredana Airoldi, heeft de briefjes van duizend gebruikt om haar rivale in de liefde een hak te zetten. Ze verzamelde een stapeltje biljetten, schreef erop “Ik voel me alleen” met daarachter “Anna” en een telefoonnummer. Daarna gaf ze de briefjes uit. De kleine annonce heeft uitstekend gewerkt. Dag en nacht is de mooie Anna gebeld door hulpvaardige mannen die haar wilden helpen de eenzaamheid te overwinnen, totdat de rechter er aan te pas kwam en haar rivale een forse boete oplegde.

Het zal voor de meeste Italianen geen grote overwinning zijn om de pen te pakken en iets op het bankbiljetje te schrijven. Ze hebben toch al weinig ontzag voor hun bankbiljetten - de tijd dat mensen hun bankbiljetten streken ligt ver achter ons. Kassiers op postkantoren en banken schrijven vaak een nummer op het bovenste briefje van een stapel, om te onthouden hoeveel het er zijn. Vaak hangen bankbiljetten met plakband aan elkaar. En berucht is de gewoonte om midden in het biljet van vijftigduizend lire een stukje open te scheuren, om goed de kleine verdikking te kunnen voelen die moet bewijzen dat het biljet echt is.

Omdat duizend lire zo weinig waard is, ongeveer 1,30 gulden, wordt dat helemaal snel een kladpapiertje. Veel gaat over de liefde. “Paolo je bent het licht voor mij, laat mij alsjeblieft niet in het donker”, schrijft een meisje. Een ander meisje prijst zichzelf aan met de tekst: “Ik ben mooi en ik heb een wipneus.” Ene Bizio schrijft: “Ik denk altijd aan je en wanneer ik niet aan je denk, dan weet ik niet wat ik moet denken.” En een van de biljetten biedt troost tegen de eenzaamheid: “Als je bang bent 's nachts in een leeg bed te slapen, weet dan dat het nooit leeg zal zijn, omdat jij er zelf in ligt.”

Het stukje wit is maar een klein hoekje, en daarom komen de meesten niet verder dan een korte spreuk. Een meisje had er nauwelijks genoeg aan voor het loflied op haar vriend: “Sergio Casula, je bent: zoet, mooi, sexy, intelligent, teer, vermakelijk, levendig, fascinerend, overrompelend, geestig, bijzonder, dapper, gek, enig, magisch, goed, ontembaar, sportief, slank, perfect, lief, betoverend, fabuleus, fantastisch, geniaal, geweldig, ideaal om van te houden.” Ruimte voor de ondertekening was er niet meer.