Tumult in Japanse regeringspartij breekt los

TOKIO, 21 JULI. De verwachte schermutselingen in de regerende Liberaal-Democratische Partij in Japan, die zondag bij de vervroegde verkiezingen voor het Lagerhuis de absolute macht verloor, zijn gisteravond goed losgebroken en zullen waarschijnlijk morgen een hoogtepunt bereiken. Dan zijn de nieuwe Lagerhuisleden en de leden van het Hogerhuis van de LDP van plan een nieuwe voorzitter aan te wijzen als opvolger van premier Kiichi Miyazawa. Maar dat zal verre van probleemloos en mogelijk hoogst tumultueus verlopen, zo verwachten bronnen in Tokio. De LDP beschikt nog over 223 van de 511 zetels in het Lagerhuis.

Doordat de LDP al 38 jaar ononderbroken aan de macht is, wordt de voorzitter van de partij automatisch de nieuwe premier. Nu de verkiezingsuitslag de regeringsmacht van de LDP niet langer vanzelfsprekend maakt, krijgt de functie van voorzitter opeens een heel andere betekenis. Hij zal om te beginnen aanvaardbaar moeten zijn voor andere partijen die eventueel bereid zijn een minderheidsregering van de LDP te steunen of een coalitieregering met de LDP willen aangaan om zo'n regering een werkbare meerderheid te geven in het parlement.

Bovendien moet van de topleiders van de LDP de nieuwe voorzitter iemand zijn die nieuwe scheuringen in de LDP niet in de hand werkt. Scheuringen waarop andere partijen verlekkerd zitten te wachten. Hij (een zij komt bij de LDP niet in aanmerking) moet iemand zijn die voor de hele partij aanvaardbaar is, zowel voor de hervormingsgezinden als voor de aartsconservatieven.

Dat laatste was gisteravond voor twee kopstukken van de partij aanleiding om voor te stellen morgen echte verkiezingen te houden en deze niet, zoals tot nu toe het geval was, achter gesloten deuren aan te wijzen. In de LDP wordt sinds jaar en dag getwist om de macht door een handvol klieken, die alle een officieuze leider kennen. De premier/partijvoorzitter kwam steeds naar voren door geestelijke massage en handjeklap van de factieleiders onderling, waarna de leden van het Lager- en Hogerhuis de benoeming nog formeel bekrachtigden. Een echte stemming sluit onderlinge afspraken weliswaar niet uit, maar heeft het voordeel dat iedereen erin wordt betrokken.

Premier Miyazawa zou morgen aftreden als voorzitter van de partij. Om hem de schuld te kunnen geven van de ergste verkiezingsnederlaag in de geschiedenis van de partij, had de top aangedrongen dat hij al meteen maandag zou weggaan. Maar Miyazawa durfde voor het eerst zijn partijgenoten te weerstaan, gebruikmakend van de grote verwarring in de zwaar aangeslagen LDP. Hij stelde zijn besluit nog even uit, zei hij. Daarmee is er nog niemand echt schuldig verklaard en kan Miyazawa een rol blijven spelen in het vast meedogenloze gevecht om zijn opvolging. Miyazawa is tenslotte nog altijd ook de leider van de op een na grootste kliek binnen de LDP.

Zijn tegenstrever is Kajiyama, de secretaris-generaal van de partij, wiens positie door de scheuring in juni is verzwakt. Eens behoorde Kajiyama tot de grootste kliek, nu behoort hij tot de op vier na grootste kliek. De twee kopstukken die gisteravond voorstelden om morgen echte verkiezingen voor het voorzitterschap te houden, behoren tot deze respectievelijk de derde kliek.

De leider van de grootste kliek heeft zichzelf intussen openlijk als geschiktste kandidaat aangeprezen voor het voorzitterschap, maar hij is als aartsconservatief voor velen in de partij onaanvaardbaar. Gisteren nam de minister van post en telecommunicatie zijn ontslag. Hij vond dat het hele kabinet dat had moeten doen, meteen maandag al, Miyazawa voorop. De ex-minister is lid van de grootste kliek en wilde met zijn opzetje ruim baan maken voor zijn leider. De laatste vertoonde de afgelopen 24 uur een opmerkelijke wendbaarheid wat zijn aartsconservatieve reputatie betrof. Hij kan zich sinds gisteravond opeens vinden in de hervorming van het kiesstelsel die hij eerst te vuur en te zwaard had bestreden, en dat vorige maand leidde tot de val van het kabinet.

De ongeschreven regels waarvan de partijklieken zich voorheen altijd bedienden, blijken nu door de scheuring in juni en de fatale verkiezingsuitslag van zondag opeens minder bruikbaar. En dat belooft morgen tumult dat kans maakt na morgen aan te houden, zo zeggen bronnen in Tokio.

Volgens de grondwet moet het Lagerhuis binnen dertig dagen na de verkiezingen een nieuwe premier aanwijzen. Intussen wachten de andere partijen de schermutselingen in de LDP geduldig af, de nieuwe hervormingspartijen voorop. De leider van de Nieuwe Partij van Japan, Hosokawa, die zondag van nul op 35 zetels kwam, zei niet te weten of hij met de LDP binnenkort formatiebesprekingen zal beginnen, “want ik weet niet of de LDP dan nog bestaat”.

Intussen blijkt uit een peiling van het dagblad Asahi Shimbun dat ruim de helft van de Japanse kiezers (56 procent) voor een coalitieregering onder aanvoering van de LDP is. Eenderde (33 procent) is voorstander van een coalitieregering zonder LDP.

Bijna driekwart van de ondervraagden zei blij te zijn dat de nieuwe hervormingspartijen het zondag zo goed hebben gedaan. De Vernieuwingspartij van Tsutomu Hata behaalde 55 zetels, de Nieuwe Partij van Japan van Hosokawa won 35 zetels en de met hem bevriende Nieuwe Voorbodepartij kreeg 13 zetels. Alle drie partijen komen voort uit de LDP. Ongeveer de helft zei tevreden te zijn met de verkiezingsuitslag voor de LDP.

Als populairste politicus wezen de ondervraagden "Mr. Clean' Toshiki Kaifu aan, de onbesmette oud-premier van de LDP (18 procent), gevolgd door Hata (14 procent). Hosokawa kreeg vijf procent. Gevraagd naar de oorzaak van de lage opkomst zondag, met 67 procent een naoorlogs diepterecord, gaf tweederde van de ondervraagden als antwoord het gebrek aan vertrouwen in de politici.