Corrupte vakbondsman als held van de verbale intimidatie

Hoffa. Regie: Danny De Vito. Met: Jack Nicholson, Danny De Vito, Armand Assante, J.T. Walsch, Kevin Anderson. In: Amsterdam, The Movies.

Het zag er even naar uit dat de afgelopen kerst in Amerika geflopte biografische film Hoffa ons land uitsluitend via de videotheken zou gaan bereiken. Omdat er toch al een ondertitelde 35mm kopie vervaardigd was voordat 20th Century Fox besloot in Nederland te passen, mag die het nu zonder enige noemenswaardige publiciteit in een Amsterdams Art House proberen. Terecht, want hoewel Hoffa als mislukt beschouwd moet worden, is het een film van allure met een ambitieuze vormgeving die op het grote doek het best tot haar recht komt. Na Bugsy Siegel en Malcolm X is vakbondsleider Jimmy Hoffa de derde dubieuze Amerikaanse held uit de recente geschiedenis aan wie Hollywood binnen een jaar tijd een vergoelijkende, soms van regelrechte bewondering getuigende film wijdt.

De uit Detroit afkomstige Hoffa organiseerde in de Depressietijd vrachtwagenchauffeurs in de International Brotherhood of Teamsters. Deze vakbond van voerlieden groeide uit tot een gevreesde maatschappelijke factor, die zich van even weinig zachtzinnige middelen bediende als de door de werkgevers op hen afgestuurde stakingsbrekers. Bovendien ging Hoffa, in 1957 tot voorzitter gekozen, lang voor die tijd een alliantie aan met de georganiseerde misdaad, hetgeen hem op instigatie van senator en later minister Robert Kennedy op een verblijf in de gevangenis kwam te staan.

In 1975 verdween Hoffa spoorloos van de aardbodem, vermoedelijk geliquideerd door de mafia, nadat hij gedreigd had een boekje open te doen over hun samenwerking.

Over de psychologische en sociale drijfveren van Hoffa vertelt de gelijknamige film weinig. Het door niemand minder dan toneelschrijver en filmmaker David Mamet geschreven scenario heeft voornamelijk oog en oor voor de kunst van de verbale intimidatie, die Hoffa perfect beheerste. Vertolkt door Jack Nicholson is Hoffa een man van graniet, die uit naam van het proletariaat voor niets terugdeinst. De dialogen in de film, bij voorbeeld het gebekvecht tijdens een hoorzitting met Kennedy (Kevin Anderson) herinneren aan Mamets taalobsessie in Glengarry Glen Ross.

Regisseur Danny De Vito, die zelf Hoffa's fictieve assistent speelt, vertilt zich echter danig aan het mythische gewicht van zijn onderwerp. De stilering van het verhaal, waaraan cameraman Stephen Burum onder meer de sterk kunstmatige belichting van twee sleutelscenes bijdraagt, krijgt veel meer nadruk dan de relatief weinig uitgewerkte historische context. Hoffa is een theatrale film over een monumentale mannetjesputter, die en passant vier decennia Amerikaanse geschiedenis doorkruist. Het onderwerp leent zich slecht voor een dergelijke abstractie, te meer daar de kwaliteiten van de held niet onomstreden zijn, om het voorzichtig uit te drukken.