"Gelukkig brak net op tijd een Mississippi-dijk'

ST. LOUIS, 20 JULI. Van de River Des Peres, een afvoerkanaal in het zuiden van de miljoenenstad St. Louis, komt een doordringende rioolstank. Het water, dat een paar kilometer verder uitmondt in de overstroomde Mississippi, staat stil, zoals een verkeersfile voor de oprit naar een volle autosnelweg. De afgelopen dagen is het kalme water tot recordhoogte gestegen. Tegen de rand van een brug liggen houten planken en afval tussen de vuilgroene algen.

Net zoals elders bij de overstromende rivieren van het Amerikaanse Midden-Westen geven vrijwilligers de strijd tegen het water niet op. Aan de zuidoever van River Des Peres zijn ze met gemeentewerkers in de weer met zandzakken, die nog maar een paar centimeter boven het water standhouden. Vier elektrische pompen sturen het lekwater weer terug in de rivier.

Gemeenteambtenaar Mike is enthousiast over het sjouwen met zandzakken. Sinds vorige week dinsdag is hij vrijwel onafgebroken in touw geweest. De bewoners organiseren tussendoor feestjes en barbecues. “Als dit klaar is, heb ik in totaal 90 uur overgewerkt voor anderhalf maal mijn gewone loon”, stelt hij tevreden vast. Ook boeren op hooggelegen land profiteren van de overstroming, omdat ze hun oogst wegens de schaarste voor een hogere prijs kunnen verkopen.

Waar de River Des Peres uitmondt in de Mississippi hebben de fortificaties van zandzakken het niet gehouden. Het water sloeg afgelopen zondag een gat in de provisorische dammetjes en stortte zich met geweld in de straten, huizen en fabrieken van een wijk in zuidelijk St. Louis. De Defense Mapping Agency had nog 11 dollar per uur geboden voor zandzakarbeiders, de chemische fabriek Monsanto zelfs 25 dollar per uur. Maar het heeft niet mogen baten. Nu vraagt iedereen zich af welke chemicaliën door het rivierwater zijn weggespoeld.

“Wij moesten vorige week ook onze huizen uit”, zegt John, die een paar blokken van de overstroomde wijk woont. “Maar gelukkig brak er net op tijd een dijk bovenstrooms, zodat het water hier minder hoog werd.” Hij maakt zich wel zorgen over zijn buurt. “De mensen van wie de huizen zijn ondergelopen krijgen 11.000 dollar federale schadevergoeding. Die verkopen hun huis dan voor 5.000 dollar en verdwijnen. Maar daar komt dan slecht volk voor in de plaats”, zegt hij.

Gistermorgen bereikte de rivier de Mississippi voorlopig haar hoogste niveau bij St. Louis: 47 voet. Inmiddels is de regen opgehouden. De Mississippi is een paar centimeter gezakt. Maar de hoge waterstanden zullen nog enige tijd aanhouden, zodat de ruim 30.000 evacués in de getroffen gebieden voorlopig niet naar hun huis kunnen terugkeren. Het zal zeker vijf tot zes weken duren voor het water weer terug is op het oude peil. De dammen hebben hun grenscapaciteit bereikt, omdat ze na een maand van hoge waterstanden zijn volgezogen met water. Ze kunnen het alsnog begeven.

Na een maand regen en onweer en wekenlange overstromingen en dijkdoorbraken van de Mississippi en haar bijrivieren heeft president Clinton voor zeven deelstaten de noodtoestand afgekondigd. Tijdens een bijeenkomst met gouverneurs afgelopen zaterdag beloofde hij 2,5 miljard dollar noodhulp voor de getroffen boeren en bewoners van ondergelopen wijken. Afgelopen zondag zei begrotingsdirecteur Leon Panetta dat dit bedrag waarschijnlijk hoger zal uitvallen. Schattingen van de schade gaan tot 10 miljard dollar. De populaire miljardair-activist Ross Perot bracht gisteren een bezoek aan St. Louis en schonk met veel ophef een miljoen dollar aan het Leger des Heils.

Pag.5: St Louis strijdt tegen de "sterke bruine god'

De oeverwal van St Louis voor de Mississippi heeft het grotendeels gehouden, zodat deze stad, op enkele stratenblokken in het zuiden na, niet het lot heeft ondergaan van talloze dorpen aan de bovenloop van de rivier. Het water likt onderaan de trappen van het hoge boogvormige monument in het centrum van de stad. Het schouwspel van de brede, krachtige bruine stroom, die bomen en brokstukken meevoert, trekt veel toeschouwers naar de boog. Aan de overkant van St Louis staat een krachtcentrale blank. Ook voor de ondergelopen wijken staan files van dagjesmensen. Er heerst nu een zomerse temperatuur van 30 graden en vrijwilligers bij de dijken wordt aangeraden veel te drinken, zodat ze niet aan de hitte bezwijken.

De dichter T.S. Elliot groeide op in St Louis en noemde de rivier “de sterke bruine god”. De Mississippi is aanzienlijk groter dan de Rijn of de Waal. Veertig procent van alle water van het Amerikaanse vasteland wordt door de Mississippi en haar zijrivieren naar zee gevoerd. Grote overstromingen doen zich vaak voor. De oevers van de Mississippi hebben geen uiterwaarden, waar overtollig water een weg kan vinden. Lokale overheden en de "Federale Army Corps of Engineers' bouwen rivierdijken. Daarnaast leggen particulieren ook dijken ter bescherming van hun eigen land maar het ontbreekt aan coördinatie, die er bij de Nederlandse rivieren wel bestaat.

Volgens Charles Belter, hoogleraar geologie aan de universiteit van St Louis, hebben de indijking, de vaargeulversmalling met speciale dammen en de extra aangespoelde sedimenten de recordwaterhoogten veroorzaakt. Deze vloed zou zich maar een keer in de 100 jaar kunnen voordoen, zo beweren sommigen, maar Belter voorspelt grotere ellende. Hij vindt het onverantwoord dat mensen wonen en werken in wat hij als het natuurlijke stroomgebied van de Mississippi beschouwt.

De Army Corps of Engineers mag eventueel dijken opblazen om het water meer ruimte te geven, zodat belangrijke steden benedenstrooms geen wateroverlast krijgen. Op die manier is de stad New Orleans herhaaldelijk gered. Een tweede controlemiddel zijn de dammen in de bovenloop van de Mississippi en haar bijrivieren, waaronder de Missouri. Critici zeggen dat de stuwmeren achter die dammen te vol worden gehouden voor watersport en energie-opwekking, zodat ze het extra water nauwelijks kunnen verwerken. Het centrum van de hoofdstad van de deelstaat Iowa, Des Moines, is overstroomd, omdat de bovenstroomse dam van de Raccoon-rivier, een bijrivier van de Mississippi, het water niet meer kon houden. Drinkwater in Des Moines is niet bruikbaar omdat de zuiveringsinstallatie is ondergelopen.

Ook nationaal zijn de effecten van de overstromingen merkbaar. Vrachtauto's moeten soms honderden kilometers omrijden om de bruggen, die nog intact zijn te bereiken. Sommige werknemers steken voor 15 dollar per keer in een sportvliegtuigje de rivier over om hun kantoor te bereiken. Treinen worden zoveel mogelijk omgeleid maar veel goederenwagens moeten stil blijven staan. Het duwbakkenverkeer is helemaal stilgelegd. Een derde van het Amerikaanse graan moet per schip over de Mississippi worden vervoerd. Nu barsten pakhuizen en silo's door vochtig geworden graan letterlijk uit hun voegen.

Er is een discussie ontstaan over de vraag of mensen die bij gevaarlijke gebieden, dichtbij de rivier wonen, nog wel recht hebben op schadevergoeding. Toch staat de uitkomst al vast. Politici durven een rampgebied niet te negeren. De Afgevaardigde in het Congres voor St Louis is bovendien een politieke krachtpatser en leider van de Democratische meerderheid, Richard Gephardt.