Villafranca: de bommen staan op scherp

Op de basis Villafranca worden de voorbereidingen getroffen voor de nieuwe Navo-strategie in Bosnië. Vanaf donderdag zullen Navo-vliegtuigen die nu luchtruim boven Bosnië controleren ook aanvallen op de grond kunnen uitvoeren als daarom wordt gevraagd door de VN-grondtroepen die de zes veilige gebieden moeten beschermen.

VILLAFRANCA, 19 JULI. Vleermuizen hebben het goed in Villafranca. Met scherpe bogen vliegen ze 's nachts rond de lichtmasten bij de Nederlandse F-16's op de vliegbasis bij Verona. Ze hoeven hun snavel maar open te doen om een bek vol vliegjes te hebben.

Voor hun is het een feest dat de achttien F-16's in Villafranca nu voornamelijk nachtvluchten uitvoeren. 's Nachts blijven de lampen aan. Ook het personeel op de basis is er blij mee. Ondanks het veranderde slaapritme prefereert bijna iedereen de koelte van de nacht boven de vochtige hitte van overdag.

Zes Nederlandse F-16's worden geschikt gemaakt om aanvallen te kunnen uitvoeren. Ze krijgen andere wapens aan boord en de piloten die bij de aanvallen op gronddoelen worden ingezet, gaan de komende dagen intensief met vliegers van de andere Navo-landen trainen om ook in berggebieden te opereren. Samen met Amerikaanse F-16's en Warthogs en Britse en Franse Jaguars kunnen deze zes worden ingezet voor precisiebombardementen. De Turken, die wel meedoen met de controle van het luchtruim boven Bosnië zullen niet meedoen aan de aanvallen op gronddoelen.

“Nederland heeft wel de bommen om dat uit te voeren, maar niet de laserapparatuur om de doelen aan te stralen,” zegt luitenant-kolonel D. Berlijn, commandant van het Nederlandse detachement in Villafranca. “Daarom zullen we nauw samenwerken met onze geallieerde collega's hier.”

“Dat kan op twee manieren. Je kan naast een collega vliegen die wel die laserapparatuur heeft, bijvoorbeeld de Amerikaanse marine. Die kan dan het doel aanstralen waarop de Nederlandse vlieger zijn bommen afwerpt. Het is ook mogelijk dat onze forward air controllers daarbij worden ingezet. Dat zijn de mensen op de grond, die de vlieger naar dat doel praten. Het is mogelijk dat die mensen aanstraalapparatuur bij zich hebben, het doel aanstralen, waarna de vlieger zijn bommen op dat aangestraalde doel kan loslaten. Dan weten we heel zeker dat die bommen alleen dat doel raken en niets anders.”

Hoewel er nog weinig zichtbaar is van een verhoogde spanning, verwacht Berlijn dat die wel zal komen. “De vlieger is zich er heel goed van bewust dat hij een bom bij zich heeft en dat hij daarmee veel schade kan kan aanrichten,” zegt hij. “Hij kan bovendien reacties van de grond verwachten. Dat geeft een bepaalde spanning.”

De uitbreiding van de Nederlandse taken betekent dat er extra mensen en extra materieel moeten komen. Vandaag zijn de transporten daarvoor op gang gekomen. “We hebben deskundigen op het gebied van bewapening nodig, en hulpmaterieel, zoals apparatuur voor het plaatsen van de bewapening en het assembleren van de bommen,” vertelt majoor René Drost, verantwoordelijk voor logistiek op de basis. “Het betekent ook dat het zittende personeel zal worden ingezet voor andere taken.”

Het Nederlandse detachement groeit met zo'n veertig man tot ongeveer 320. Ruim een kwart van het personeel van de luchtbasis Twenthe zit nu in Italië. Sommige technische officieren zijn al aangekomen en vertellen enthousiast over het vooruitzicht van drie maanden in het stadje Bardolino aan het Gardameer, in één van de drie hotels die daar zijn afgehuurd.

Op de basis zelf is een deel van het aanvankelijke enthousiasme voor het Italiaanse avontuur gedaald. De spaghettimaaltijden zijn grotendeels vervangen door de Hollandse pot met aardappels, vlees en groenten. “Op een gegeven moment heb je het wel gezien, en merk je dat de afstand groot is,” zegt iemand in de grote tent waar je wat kan lezen of een hamburger of een kop soep kan pakken. “Het werk is hetzelfde als wat we in Twenthe doen. Ik vind het niet erg dat het straks in oktober voor ons afgelopen is en Leeuwarden de zaak overneemt.”

Voor wie het af en toe moeilijk heeft, hangt voor de tent een grote Nederlandse vlag met de tekst Check the horizon, bedoeld als oproep om verder te kijken dan de dagelijke problemen. En Nederland blijft "dichtbij'. Een schotel-antenne vangt RTL-4 op, en de F-27 die iedere dag op een neer vliegt, komt met videobanden van de tv van gisteren, post, kroketten en frikadellen. En brood, want het Italiaanse brood vinden de meesten te hard.

Buiten staan twee mannen te tafeltennissen tussen de muggen. Het werk aan hun "kist 'moet nog beginnen. Anderen zijn al bezig en fietsen van het ene naar het andere toestel. Onder de meeste toestellen hangt een zwaar apparaat, een ALQ-pod voor elektronische oorlogsvoering in het jargon, waarmee kan worden voorkomen dat een vlieger in het vizier wordt genomen door een vijandelijke radar. Aan iedere vleugel hangen nu nog twee Side-winder raketten, voor eventueel gebruik tegen andere vliegtuigen. Officieel zijn het de squadrons 313 en 315, maar om de samenwerking tussen de "Leeuwen en de Tijgers' te onderstrepen wordt op de basis gesproken van het squadron 628, de optelsom van die twee.

Net onder de staart is met rode wijnkruikjes aangegeven hoeveel vluchten het toestel boven Bosnië heeft uitgevoerd. Een vol kruikje met een vijf staat voor vijf vluchten. “Nederland heeft tot nu toe binnen de operatie zo'n 600 vluchten uitgevoerd,” aldus Berlijn. “Daar bovenop nog zo'n 200 trainingsvluchten. We hebben ongeveer een kwart van de operationele taken voor onze rekening genomen.”

“De operaties zijn tot nu toe bijzonder goed gelopen. We hebben steeds kunnen doen wat van ons gevraagd werd. We zijn wat vliegtuigen in de lucht tegengekomen, wat helikopters en we hebben ze duidelijk kunnen maken dat ze in aan het overtreden waren.”

Sommige vliegers hebben gezegd dat ze er moeite mee hadden om 's nachts de lichtkogels van de beschietingen en de sterretjes van de explosies te zien in de wetenschap dat ze daartegen niets mochten doen. “Veel mensen vinden dat de nieuwe strategie een goede beslissing is geweest, zijn het er ook emotioneel mee eens,” zegt majoor Anne Viëtor.

Twee F-16's taxiën langs de blauwe lichtjes naar het begin van de startbaan, waar vlak daarvoor nog de laatste passagiersvlucht van de dag is aangekomen. De toestellen nemen de andere kant van de baan, om niet over de befaamde Arena van Verona te hoeven vliegen, waar duizenden toeristen luisteren naar La Traviata.

Een man voor het toestel let erop of de piloot zijn handen boven zijn hoofd heeft, terwijl een collega de gele doppen op de Sidewinders en de twee rode linten van het boordgeschut weghaalt. Nu staan de wapens op scherp. De mannen rennen weg, en met een bulderend lawaai schiet de F-16 de nacht in.