Kabinet besluit 2.000 cellen extra te bouwen

PAG.3 SERENE RUST; PAG.7 HOOFDARTIKEL

DEN HAAG, 19 JULI. De ministerraad is akkoord gegaan met de eis van minister Hirsch Ballin (justitie) voor 1 januari 1996 tweeduizend extra cellen te bouwen. Daarnaast is besloten volgend jaar 700 miljoen gulden extra te bezuinigen om financiële tegenvallers te compenseren.

Minister Kok (financiën) verwacht dat de koopkracht volgend jaar “twee à drie procent” daalt. Dat zei de vice-premier zaterdagavond na afloop van de ministerraad over de rijksbegroting 1994.

De besprekingen stonden in het teken van de verslechtering van de werkgelegenheid, zei Kok. “We moeten een krachtsinspanning leveren om te voorkomen dat er binnen twee jaar 150.000 werklozen extra bijkomen”, zei de minister van financiën. “De beweging is niet te stoppen, wel kunnen we de groei afremmen.”

Het kabinet wil met werkgevers en werknemers een zogeheten solidariteitspact sluiten waarbij de lonen volgend jaar niet stijgen. “Nederland is te duur”, vindt Kok. Wanneer een vrijwillige loonmatiging niet lukt, overweegt het kabinet in te grijpen in de lonen. Minister De Vries (sociale zaken) is bezig met de voorbereiding van het wettelijke kader van een loonmaatregel. De Vries typeerde gisteren voor de radio een dergelijke maatregel als “een allerlaatste redmiddel, een noodrem”. Kok maakte duidelijk dat het kabinet weinig voelt voor een loonstop. “Wij hopen dat van ons voornemen een uitnodigende werking uitgaat naar de sociale partners.”

Werkgevers en werknemers zijn fel gekant tegen een dergelijke maatregel. “Het is de verkeerde manier om gesprekken over een breed werkgelegenheidsbeleid te beginnen”, zei voorzitter J. Stekelenburg van de FNV. Het is volgens hem de komende maanden mogelijk goede afspraken te maken over de werkgelegenheid en “dan kan er ook een loonontwikkeling inzitten die dicht in de buurt zit van wat het kabinet wil”. Volgens A. Rinnooy Kan van de werkgeversorganisatie VNO heeft een loonmaatregel op lange termijn helemaal geen effect op de loonkosten.

De bouw van extra cellen leidde de afgelopen dagen tot spanningen in het kabinet, omdat de andere bewindslieden in eerste instantie weigerden mee te betalen. De enige andere claim voor extra geld die de ministerraad heeft gehonoreerd is zestig miljoen gulden erbij voor de scholing van asielzoekers.

De tweeduizend extra cellen komen bovenop de al voorziene uitbreiding met 1500 cellen in 1994 en 1995. De uitbreiding van de celcapaciteit moet een eind maken aan het euvel dat verdachten worden heengezonden wegens plaatsgebrek. De Tweede Kamer had de bewindslieden van justitie, Hirsch Ballin en Kosto, hiervoor de wacht aangezegd.

De uitbreiding van het aantal cellen leidt volgend jaar tot 120 miljoen gulden extra aan uitgaven, oplopend tot 230 miljoen gulden in 1995. Dit is beduidend minder dan de 450 miljoen gulden die minister Kok in de zogeheten Hangpuntenbrief presenteerde. Door meerjarige lease-contracten kunnen de kosten op de korte termijn worden gedrukt, aldus Kok. De kosten worden gespreid in de tijd, maar uiteindelijk is de overheid duurder uit. Leasen is “door nood geboren”, erkende Kok.

Pag.3: Exploitatie gevangenissen goedkoper

De exploitatiekosten van de gevangenissen vallen voor het rijk lager uit, omdat nieuwe bewakers worden geworven onder het overtollig geworden personeel bij de landmacht. Daarmee bespaart de overheid op de wachtgelden.

Het kabinet bezuinigt volgend jaar 700 miljoen gulden extra om financiële tegenvallers bij de uitgaven te compenseren; zo stijgen de kosten van de opvang van asielzoekers volgend jaar met 530 miljoen gulden. De 700 miljoen gulden wordt evenredig over de departementen verdeeld, met uitzondering van Ontwikkelingssamenwerking. Maar daar staat tegenover dat dit departement voor vijftig miljoen gulden bijdraagt aan de vredesoperaties. Minister Ritzen (onderwijs) krijgt er volgend jaar zestig miljoen gulden bij voor de kosten voor scholing van asielzoekers.

Het bedrag van 700 miljoen gulden is beduidend minder dan de 1,1 miljard gulden aan extra bezuinigingen die minister Kok in de Hangpuntenbrief presenteerde. Het verschil wordt met name veroorzaakt doordat de extra afdrachten aan de EG lager uitvallen dan de 300 miljoen gulden die Kok verwachtte. Waarschijnlijk komt dat bedrag ten lasten van de begroting voor 1995. Een tegenvaller van 500 miljoen bij de aardgasbaten wordt gedeeltelijk opgevangen door de verhoging van de tarieven.

Na de zomervakantie praat het kabinet over het zogeheten dekkingsplan (belastingen en sociale premies) en de inkomensverdeling. Kok houdt er rekening mee dat de koopkracht volgend jaar “twee à drie procent” zal verminderen. “Dat is de consequentie van onze keuze”, aldus de vice-premier. Het kabinet wil namelijk dat de inkomens in guldens gelijk blijven. In de praktijk leidt dit door de stijging van de prijzen tot minder koopkracht.

Zonder aanvullend beleid daalt de koopkracht van de minima met ongeveer 3,7 procent tegen een daling van 1,3 procent voor mensen met een inkomen van twee keer modaal (80.000 gulden). Het kabinet wil met belastingmaatregelen bereiken dat “de inkomensachteruitgang evenwichtig wordt gespreid”.

Dit jaar wordt voor vierhonderd miljoen gulden extra bezuinigd door minder uit te geven dan aanvankelijk was afgesproken. Het kabinet houdt voor volgend jaar ook vast aan de nullijn voor ambtenaren. Kok sprak tegen dat minister Dales (binnenlandse zaken) de rijksambtenaren bij de lopende onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden al een loonsverhoging van één procent heeft geboden.