Japan: veel vraagtekens na het optrekken van de stofwolken

TOKIO, 19 JULI. Nu de stofwolken van de verwachte aardbeving zijn opgetrokken ziet het politieke landschap van Japan er vandaag onvertrouwd uit. Groot zijn de verwoestingen. In weerwil van de lage opkomst hebben de Japanse kiezers het als nooit tevoren doen schudden. De regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP) is haar absolute meerderheid kwijt. De LDP loopt de komende weken een reële kans voor het eerst ook de regeringsmacht kwijt te raken. Onder de socialisten is een bloedbad aangericht, ze zijn bijna gehalveerd.

Het politieke bestel dat de twee partijen bijna veertig jaar lang hebben beheerst, de een als "eeuwige' regeringspartij, de andere als "eeuwige' grote oppositiepartij, is ingestort. Temidden van de puinhopen hebben drie nieuwe hervormingspartijen zich stevig gevestigd.

Na het vaststellen van de eerste schade- en winstrekening, zijn politieke analisten in Tokio vandaag meteen begonnen met de vraag of er naschokken komen die opnieuw geducht zullen huishouden. Volgens de Japanse grondwet moet het nieuwe Lagerhuis binnen dertig dagen een nieuwe premier kiezen, die daarop zijn kabinet formeert. De hamvraag is: wie wordt de nieuwe premier, of liever: welke partij levert de nieuwe premier? De LDP of de hervormingspartijen?

In de formatiebesprekingen die nu zullen volgen is volgens analisten de sleutelrol weggelegd voor Morihiro Hosokawa (55). Diens partij, de Nieuwe Partij van Japan, heeft met haar 35 zetels plus de 13 zetels van de bevriende Nieuwe Voorbodepartij van ex-LDP'ers het wapen in handen gekregen om de 38-jarige ononderbroken regeringsmacht van de LDP te breken. Staat hij toe dat de LDP een minderheidregering vormt? Staat hij toe dat de coalitie tussen de hervormingspartij van Hata en oude oppositiepartijen een minderheidsregering vormt? Gaat hij zelf deelnemen aan zo'n regering? Wil hij er dan zelf de premier van worden?

Hosokawa heeft gisteravond gezegd dat hij formatiebesprekingen zal aangaan met zowel de coalitie van Hata als de LDP. Vóór de verkiezingen vertelde hij dat hij alleen een regering steunt die de hervormingswensen van zijn partij volledig honoreert. Het hangt dan ook van zijn vaardigheid of Japan snel een nieuwe regering krijgt die daaraan voldoet. Is hij bereid tot compromissen? Speelt hij va banque en stuurt hij uit berekening aan op een minderheidsregering van de LDP omdat die volgens hem de beste garantie vormt voor het alsnog helemaal uiteenvallen van de grootste partij? Hoopt hij de omvangrijke groep hervormingsgezinden in de LDP alsnog los te weken van hun aartsconservatieve partijgenoten? Of begaat hij blunders?

Dat laatste is niet ondenkbaar. Per slot van rekening is een revolutionaire periode aangebroken in de Japanse politiek, die van de politici heel andere vaardigheden vergt dan in de bijna afgelopen veertig jaar. Zijn de politici daarop voorbereid? Is Hosokawa, telg uit een beroemd samurai-geslacht, daarop voldoende voorbereid? Of laat hij de formatie in chaos eindigen zonder dat een nieuwe premier wordt verkozen, zoals eeuwen geleden de samurai door onderlinge strijd Japan in de chaos stortten?

Hosokawa zal beseffen dat zonder tijdige politieke hervormingen de LDP kans heeft zich te herstellen. De kiezers zouden, als ze de chaos zien, kunnen terug verlangen naar de stabiliteit van het éénpartijregime. Ze zouden bij een volgende verkiezing de LDP weer in het zadel kunnen hijsen. Ze zouden kunnen denken: liever stabiliteit en corruptie, dan chaos en onrust. Ze zouden kunnen beseffen dat chaos gelijk staat met het einde van Japan als economische supermacht, met einde van hun ongekende welvaart.

Dus zal Hosokawa er belang bij moeten hebben dat er een regering komt die snel politieke hervormingen doorvoert. De vraag is dan wie hij die taak het meest toevertrouwt. Op zijn eentje is hij machteloos, op zijn eentje een regering vormen in de hoop dat de LDP of de coalitie van Hata hem steunt zonder dat deze er zelf aan deelnemen is vrijwel uitgesloten en in elk geval hoogst onwaarschijnlijk.

Een regering onder zijn leiding dan met steun van hervormingsgezinde LDP'ers en partijen uit de coalitie van Hata? Ook de kans daarop lijkt heel klein, al kan, doordat de toestand nu zo hemelsbreed verschilt van de oude toestand, de uitkomst verrassend zijn.

Ichiro Ozawa (51), de sterke man achter Hata, heeft voor de verkiezingen gezegd dat het hem niet kan schelen wat voor regering er komt, als die maar snel politieke hervormingen doorvoert. Ozawa is een ervaren politicus die het politieke handwerk als geen ander beheerst, met kop en schouder uitstekend boven de leiders van de LDP en daarbij een strateeg van formaat.

Ozawa hield zich de afgelopen weken op de achtergrond, wetende dat hij wordt geassocieerd met de gevallen de facto LDP-leider Shin Kanemaru, wiens beschermeling hij eens was. Hij liet Hata het werk doen. Gisteravond verscheen hij opvallend veel op de televisie. Niet uitgesloten moet worden dat Ozawa de hervormingsgezinden in de LDP op zijn hand weet te krijgen, hoewel het proces dat deze maand tegen Kanemaru begint hem misschien dwingt weer de achtergrond op te zoeken. Maar Ozawa kent zijn Machiavelli. Het zou oliedom zijn van de aristocraat Hosokawa de strateeg Ozawa te onderschatten. Daarbij is het nog maar de vraag of Japan er met Ozawa slechter aan toe zou zijn.