De rafter

Ergens in De eekhoorn heeft Primo Levi het over een "rafter', een futuristisch luchtschip. Hij beschrijft de bezigheden van de bemanning. De lezer kan zich die niet goed voorstellen, en de schrijver zelf misschien ook niet.

Dan besluit hij de zaak drastisch te vereenvoudigen: “Kortom, het is iets als voor nachtwaker spelen. Het is geen mannenwerk, het is net zo vervelend als breien.”

Levi zegt niet dat het besturen van een rafter breien is. Hij zegt dat je het ermee kunt vergelijken. Deze vergelijking maakt het onvoorstelbare vertrouwd.

Andersom kan ook. Heinrich Böll beschrijft in De engel zweeg de operatiekamer van een ziekenhuis: “Een grote witte lamp zweefde als een akelig schoon reuzeninsekt heen en weer.”

Hier is het beeld (witte lamp) de schrijver te ongecompliceerd. Hij besluit er iets engs bij te halen. Böll zegt niet dat die lamp een insekt is. Hij zegt dat je die lamp ermee kunt vergelijken. Deze vergelijking maakt het vertrouwde beangstigend.

Zo voorzien schrijvers in een primaire levensbehoefte. Steeds zijn mensen bezig dingen zoals ze zijn te vergelijken met dingen zoals ze niet zijn. Steeds is er de spanning tussen wat we denken en de werkelijkheid. Of, als je denkt dat we de werkelijkheid niet kunnen kennen: tussen wat we denken en wat we nog meer denken.