Wellicht wilde Erika erger voorkomen; Erika Mann bespioneerde vader Thomas voor FBI

BONN, 17 JULI. De Duitse schrijver Thomas Mann (1875-1955) is door zijn oudste dochter Erika (1905-1966) in de VS van 1940 tot 1951 voor de Amerikaanse recherche FBI bespioneerd. Zij had zich in 1940, nog voor de VS partij waren geworden in de Tweede Wereldoorlog, daarvoor vrijwillig bij de FBI gemeld.

Dit schrijft de Amerikaanse literatuur-historicus Alexander Stephan in het jongste nummer van het blad Neue Deutsche Literatur. Stephan kon dankzij de Amerikaanse wetgeving op de openbaarheid van bestuur oude FBI-dossiers inzien. Hij ontleent daaraan dat Erika Mann rapporteerde over gesprekken die haar vader voerde met familieleden en vrienden en kennissen uit de wereld van de emigranten die uit nazi-Duitsland naar de VS waren gevlucht. Zoals onder meer Carl Zuckmayer, Lion Feuchtwanger en de "communistische' schrijvers Bertolt Brecht, Anna Seghers en Stefan Heym, die ook door de FBI in het oog werden gehouden.

De FBI-dossiers zeggen dat Erika Mann in de jaren veertig “geen onroerend goed (..) en een nagenoeg leeg banktegoed” had. Zij had volgens de dossiers haar stap naar de FBI gezet omdat zij haar loopbaan als actrice en schrijfster had moeten beëindigen en aan de grond zat. Stephan betwijfelt dat, maar tekent aan dat de dossiers niet duidelijk maken wat haar motieven dan wèl waren. In Duitse media wordt verondersteld dat Erika Mann de FBI haar diensten aanbood om erger te voorkomen, namelijk omdat haar beroemde vader (Buddenbrooks, De Toverberg) anders door anderen geobserveerd zou zijn. Merkbare schade heeft Mann, die in de VS o.a. gasthoogleraar in Princeton was en er zijn bekende radiotoespraken "Tot Duitsland' hield, door het FBI-werk van zijn dochter in elk geval niet geleden.

Dat zij uit rancune jegens hem zou hebben gehandeld, dat afkeer van de grote "ijskoude' vader, zoals voor broer Klaus, die in 1949 zelfmoord pleegde, een motief was, wordt niet als geloofwaardig gezien. Vaststaat dat de ongenaakbare familievader Thomas Mann zijn dochter Erika altijd als zijn liefste kind zag. Dat blijkt zowel uit moeder Katia's Herinneringen aan de Tovenaar (1974) als uit het boek van haar broer Golo, de in 1909 geboren historicus, over zijn jeugd in München en Bad Tölz (Erinnerungen und Gedanken, 1986).

Erika gold als het meest "linkse' van Thomas Manns kinderen. Voor Hitler in januari 1933 de macht in Duitsland greep, waarschuwde zij met haar politieke cabaret Pfeffermühle tegen het nationaal-socialisme. Na maart '33 speelde haar cabaret uitsluitend in andere Europese landen, o.a. in Nederland. In 1937 ging zij naar de VS, waar haar vader al sinds '33 verbleef. Anders dan hij wilde zij na de oorlog niet meer in Duitsland wonen. Ze stierf in 1966 vereenzaamd in Zürich.