THERAPEUTISCHE TROOST VOOR SAAIE SUKKELS

Persoonlijk onderhoud. Zakboek voor zelfanalyse door René Diekstra 278 blz., Bruna 1993, f 29,90 ISBN 90 229 8108 8

Zijn ogen gaan kleintjes schuil achter onfatsoenlijk dikke brilleglazen. In de gymzaal, op het sportveld en in de sociale omgang is hij beschamend onhandig. In seks, auto's en geld is hij absoluut niet genteresseerd. Maar achter de computer of in de technische werkplaats kent hij zijn gelijke niet: de "neurd'. In Persoonlijk onderhoud. Zakboek voor zelfanalyse behandelt de Leidse hoogleraar psychologie René Diekstra en schrijver van populaire troostboeken zoals Als het Leven pijn doet, Je verdriet voorbij en Pleisters voor de ziel met vaart, routineus en soms een weinig klef diverse persoonlijkheidsstoornissen waaronder de narcist en de "neurd'. Die laatse term met als turbovariant "neurdo' was mij niet onbekend, want al jaren hoor ik dat woord bij mij thuis aan tafel gebruiken voor alle grote sukkels die er op de wereld bestaan. Alleen ben ik er nu achter dat "neurd' niet het particuliere neologisme van één van mijn kinderen is.

Volgens Diekstra lanceerde de psycholoog David Foster het in 1988 in zijn artikel "NERDS: een bijdrage aan de toekomst van de karakterkunde', anderen leggen de oorsprong van het woord veel vroeger. Feit is dat dit acroniem staat voor Neuro Evolutionary Rostral Developer, een menstype waarvan de linker hersenhelft in het voorhoofdsgebied superieur ontwikkeld zou zijn ten detrimente van de meer naar achteren gelegen gebieden. De NERD is de tegenpool van de profvoetballer die behendig hoogstandjes met een bal aan de voet en borst uitvoert, maar bij wie je voor een samenhangend commentaar aan het verkeerde adres bent. De NERD is niet macho, agressief of te emotioneel, maar wel zeer bekwaam, saai en een tikje schizo, schrijft Diekstra. Het ontstaan van het species NERD - de schrijver noemt als voorbeeld John Major en Ruud Lubbers - zou met hormonale processen verband houden, maar jammer genoeg weet Forrest en dus ook Diekstra niet precies hoe. Niettemin zou de NERD dé garantie zijn voor internationale vrede en veiligheid.

Diekstra's boek is alles behalve saai, omdat het gelardeerd is met grappige anekdotes, prikkelende aforismen en modieuze problemen uit zijn spreekkamer. Herhaaldelijk bekruipt de lezer evenwel een interruptus-gevoel, want echt diepgravend zijn Diekstra's verhalen maar zelden. De wetenschappelijke fundering en de referenties zijn bovendien pover. Daar komt bij dat de schrijver zelf in de val van de etikettenplakkerij is gevallen waarvoor de filosoof en psychiater Karl Jaspers door Diekstra zelf nog wel geciteerd, al waarschuwde. ""Pseudokennis op grond van terminologie' noemde Jaspers dat.

Voor de verandering gebruikt Diekstra nu eens niet de veel gehanteerde indeling van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders of DSM III-R, maar die van de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) die er sterk op lijkt. Met bijna iedereen is wel wat aan de hand, wil hij maar zeggen. Lady Di is volgens de auteur met haar emotionele exuberantie een goed voorbeeld van een "histrionische' (komedianterige) persoonlijkheid, Saddam Hoessein een uitgesproken narcist (?), zelf bent u waarschijnlijk een "workaholic' of nog waarschijnlijker een "neurd' en uw partner is behept met een "dyssociale persoonlijkheid', om over uw schoonmoeder nog maar te zwijgen.

Achterin Persoonlijk onderhoud staat hoe men bij zichzelf en een ander een persoonlijkheidsstoornis kan vaststellen. En ten slotte hoe men zichzelf kan helpen en hoe men kan proberen iemand bij een psychiater of psycholoog in therapie te krijgen.

Diekstra is een redder volgens het zoek-je-zelf-broeder-recept. Een probaat middel daarbij is de grap. ""Hopelijk komt dit boek voor jou een beetje op tijd', lispelt hij op familiaire toon ergens aan het begin van zijn werk. Moet iedereen dus maar in therapie? Je moet aan jezelf wérken, preekt dominee Diekstra, samen met je partner praten op een bank in het park of in een duister koffiehuis. Maar de moeilijkheid is nu juist dat humor niet altijd effectief is en persoonlijkheidsstoornissen niet gemakkelijk te veranderen zijn. ""Het is heel wat gemakkelijker je huis dan je persoonlijkheid te verbouwen', zou Carl Jung ooit gezegd hebben, ""Vandaar dat zoveel mensen zich vooral met het eerste bezighouden.'