Politiek Japan opnieuw verkaveld

TOKIO, 17 JULI. Wat morgen ook de uitslag zal zijn van de vervroegde verkiezingen voor het Japanse Lagerhuis, de 97 miljoen kiezers zullen naar alle waarschijnlijkheid het politieke landschap doen schudden zoals in bijna veertig jaar niet is gebeurd. Niet minder dan het ononderbroken eenpartijregime van de Liberaal-Democratische Partij (LDP) staat op het spel, en de hoge inzet is haar omverwerping.

Hoewel volgens de opiniepeilingen bijna de helft van de kiezers zijn keuze nog niet heeft gemaakt en de groep zwevers nog nooit zo groot is geweest, staat volgens de meeste politieke analisten buiten kijf dat de LDP haar meerderheid verliest. Dat is wel eens eerder gebeurd, maar - en dat is de betekenis van de verkiezingen morgen - ditmaal is haar regeringsmonopolie niet langer vanzelfsprekend.

Er is voor de LDP een zeer bedreigend alternatief opgestaan met de partij van de zeer invloedrijke ex-LDP'ers, onder leiding van Tsutomo Hata (57), die vorige maand het kabinet lieten vallen en een coalitie zijn aangegaan met de oude oppositiepartijen (exclusief de communisten). Deze coalitie heeft één vastberaden doel: de LDP uit de macht zetten en snel politieke hervormingen tot stand brengen. Zij wil een volwassen parlementair bestel met echte regeringswisselingen.

Mogelijk speelt een derde groep een sleutelrol: die van de jong ogende aristocraat Hosokawa (55), die tot nutoe distantie bewaart en weigert te zeggen wie hij zal steunen. Hosokawa speculeert op de totale ondergang van de LDP. Hij zegt dat nog wel twee extra verkiezingen nodig zijn om in Japan een solide tweepartijensysteem te vestigen. Hij speelt op tijd. Hij weet dat, als de LDP een minderheidsregering vormt, al snel onderlinge twisten de partij zullen vernietigen.

Er is nóg een politicus die openlijk speculeert op de ondergang van de LDP: Ichiro Ozawa (51), de sterke man achter Hata en strateeg van formaat, die wist wat hij aanrichtte toen hij zijn oude makkers liet vallen. Hij is goede maatjes met Mr. Clean Toshiku Kaifu, de onbesmette oud-premier en aanvoerder van een grote groep LDP'ers die ook snel hervormingen wil maar de partij niet durft te verlaten. Zowel Ozawa als Hosokawa loert op deze groep.

Wankele, kortstondige kabinetten en twee of misschien nog wel meer extra verkiezingen zullen in de tweede economische supermacht een tijdperk van politieke chaos inluiden, met mogelijk onverwachte gevolgen van Gorbatsjoviaanse proporties.

Pag 4: LDP zal wel ruim de grootste partij blijven

Voorlopig is het de spannende vraag wie morgen de grootste minderheid wordt. Maar nog spannender is de vraag wie de premier levert, die volgens de wet binnen dertig dagen na de verkiezingen door het Lagerhuis moet worden gekozen, en daarmee aan de macht komt. De LDP of de coalitie van Hata?

Hosokawa, die zich tot nu toe onafhankelijk opstelt, kan morgen de formatiesleutel in handen krijgen. Hij is de leider van de partij die bij de kortgeleden gehouden gemeenteraadsverkiezingen van Tokio als winnaar uit de bus kwam: de Nieuw Partij van Japan, met in het kielzog een spinterpartij van eveneens ex-LDP'ers, die na morgen samen één fractie zullen vormen. Als de LDP, die morgen wel veruit de grootste partij zal blijven, of de coalitie onder leiding van Hata (57) de steun verwerft van Hosokawa, is een van beide van de regeringsmacht verzekerd. De vraag die dan ook op de lippen van de politieke analisten brandt is: wat doet Hosokawa?

“Ik steun alleen de regering die onze wensen volledig overneemt”, heeft Hosokawa niet nagelaten te beklemtonen. Hij kan niets anders zeggen, menen analisten, want een keuze vooraf zou zijn ondergang betekenen. Hij zal straks kiezen voor Hata, menen anderen, want ook hij wil snel politieke hervormingen. Hij zal zich van stemming onthouden, menen weer anderen, zodat de LDP nominaal aan de macht blijft maar door onderlinge twisten alsnog helemaal uit elkaar valt waarop Hosokawa hoopt.

Volgens de opiniepeilingen komt de LDP morgen als grootste minderheid uit de bus, omdat in de coalitie van Hata diens partij de verwachte halvering van de socialisten onvoldoende zal compenseren. Daarbij past overigens de aantekening dat de voorspelde nederlaag van de socialisten moet worden gezien in het licht van hun incidentele grote overwinning bij de laatste verkiezingen, toen zij het verzet onder huisvrouwen tegen invoering van de BTW wisten te mobiliseren. Maar de socialisten zijn dit maal hun anti-LDP-monopolie kwijt. Er zijn andere, serieuze partijen gekomen die de LDP de wacht hebben aangezegd.

De LDP mikt in het 511 zetels tellende Lagerhuis op één zetel meer dan de 221 die ze na splijting in juni overhield. Dat beschouwt ze als een overwinning. De socialisten gokken op 100 zetels, maar staan in de opiniepeilingen veel lager. De partij van Hata hoopt op minimaal 50 zetels. De overige oude oppositiepartijen denken hun zetelaantal te kunnen consolideren. Bescheiden is alleen Hosokawa, hij hoopt op 20 zetels, terwijl de opiniepeilingen hem bijna vijftig geven.

Eén man zal morgen zeker niet van de partij zijn. Shin Kanemaru (78), wiens diepe val als de facto LDP-leider de katalysator was van het politieke demasqué. Eind deze maand begint het proces tegen hem wegens grootscheepse belastingzwendel. Dat zal bij de komende formatiebesprekingen de betrokken politici niet ophouden eraan te herinneren waar het allemaal om ging.

Misschien zal morgen een ongekend groot aantal kiezers niet van de partij zijn, omdat ze niet kunnen geloven dat er echt iets gaat veranderen na de jarenlange loze beloften.