Hollands Dagboek: EMILE FALLAUX

Emile Marcus Fallaux, in 1944 geboren te Leiden, werkte eerst bij "Uitlaat' (VARA-radio), was een jaar hoofdredacteur van het vrouwenblad EVA, oorlogscorrespondent voor AFP en sinds 1972 medewerker aan vele programma's van de VPRO-tv. Tussen 1974 en 1982 was hij als documentairemaker gevestigd in New York. Daarna maakte hij videobrieven uit Nicaragua, de VS en Irkoetsk. Sinds 1991 is Fallaux directeur van het Film Festival Rotterdam, evenals van het Hubert Bals Fonds. Hij woont met Karen de Bok, journaliste bij de VPRO-radio. Onlangs was hij in Mexico voor de jurering van de Eerste Competitie van Speelfilmprojecten van Latijnsamerikaanse landen.

Zondag 4 juli Vanochtend om 12.00 staat de eerste bijeenkomst van de jury op de agenda. Vanaf veel te vroeg aan het lezen. Gisteren, tijdens de vlucht naar Mexico, was het toch nog gelukt de laatste twee van de acht Spaanstalige scenario's te lezen, die het organiserend comité naar het festivalkantoor had gezonden. Bij de tussenlanding in Orlando waren de vier hysterisch vermoeide kleuters van stoelenrij 43 uitgestapt. De zwetende vader had me terecht bedankt: hij noch zijn tierende en schoppende gebroed waren hardop vervloekt tijdens de tien uren waarin de stoelnummers ons aan elkaar hadden gekluisterd. De omgestoten cola op mijn broek was gedroogd, het gebonk in de stoelrug was gestopt, en een mede-passagier had een door mij onopgemerkte sticker uit m'n haar getrokken. Dat las een stuk rustiger.

Bij aankomst in hotel Stouffer Presidente had ik de resterende twaalf scenario's ontvangen.

In de uitnodigingsbrief had Garcá Márquez geschreven: ""Er zijn drie prijzen met een totaal van US$ 600.000 dollars, als steun voor de co-produktie van de geselecteerde projecten. Deze selectie vereist een magnifieke jury, die zal bestaan uit vijf persoonlijkheden, en we hebben aan jou gedacht als een van hen.'' Vanochtend worden de persoonlijkheden als jurylid geinstalleerd door dr. Alejandra Moreno Toscano, de bazin van het departement voor sociale ontwikkeling, waaronder cultuur valt in deze stad met twintig miljoen inwoners (ze heeft een groter budget dan Hedy d'Ancona). De "doctora', zoals haar ambtenaren haar noemen, heeft de prijzen ter beschikking gesteld. Die vette prijzenpot onderstreept de noodzaak erg bescheiden te blijven over de Nederlandse investeringen in de films van de ontwikkelingslanden. Het jaarlijkse budget van het Hubert Bals Fund is vier maal zo laag als de hier te vergeven dollarprijzen. Toch ben ik mede uitgenodigd vanwege de steun die ons Fonds de afgelopen jaren heeft gegeven aan twaalf speelfilms in Latijns-Amerika. Het fonds investeert in scenario- en projectontwikkeling, en vormt de brug tussen het idee en het grote geld.

Márquez laat zich verontschuldigen, en wordt vertegenwoordigd door Alquimia Peña, directrice van de Fundacion del Nueve Cine Latino Americano (FNCL), de in Havanna gevestigde koepel-organisatie, waar Márquez president van is. Bij afwezigheid van zijn vriend de Nobelprijswinnaar speelt regisseur Ruy Guerra voor jury-voorzitter (geboren in Mozambique, werkend in Brazilie en Portugal; een van de grote namen van de Cinema Novo begin jaren zestig; verfilmer van scenario's en boeken van Márquez, bijvoorbeeld "Erendira'; zijn film "Opera do Malandro' is deze zomer in Nederland te zien in het programma "Les vacances du cinéma').

De Argentijn Jorge Goldenberg zit er met een zuur gezicht bij vanwege de kwaliteit van de mededingende scenario's (zelf won hij met zijn scripts de Zilveren Leeuw in Venetie en de Zilveren Beer kreeg in Berlijn). Het vijfde jurylid, de Mexicaanse criticus Carlos Monsivais, komt niet opdagen. De jury neemt een besluit: de televisie moet aan voor de voetbalfinale om de Copa de America tussen Argentinië en Mexico. Commentatoren noemen dit de belangrijkste wedstrijd uit de Mexicaanse voetbalgeschiedenis. Mexico verliest met 2 - 1. Maar 's avonds bij het voortlezen in mijn kamer, 26-hoog, dringt een aanzwellend getoeter door van automobilisten die zich het voorgenomen overwinningsfeest niet laten ontnemen. Vuurwerk boven de stad.

Maandag

En dan is er nog een braaf script uit Colombia, met gemakkelijke verontwaardiging over geweld en corruptie aldaar, en hoe een paar leuke tieners door een puberale misstap bloed aan de kinderhanden krijgen... en nog een verhaal uit Venezuela over een epileptische heilige hoer... een Braziliaans scenario over de verdringing van het radio-hoorspel door de televisie in het Rio van de jaren vijftig... ook nog een Braziliaanse variant op "Huis Clos'... en een postmodern Mexicaans relatiedrama, waarin de hoofdrollen vertolkt worden door video-camera's, monitoren, computerschermen, fax- en antwoordapparaten. De mens raakt wel erg vervreemd van zichzelf en zijn omgeving, snap ik.

Het Peruaanse scenario "Sin Compasion' is een verademing tussen al deze rommel. Augosto Cabada heeft een eigentijds verhaal gemaakt, genspireerd door "Schuld en Boete', over een romantische op rechtvaardigheid beluste jongeling in Lima. Bijbehorende regisseur: Fransisco Lombardi, die drie jaar geleden in Rotterdam was met "Caidos del Cielo' (gemaakt met o.a. geld van het Hubert Bals Fund en ZDF's "Kleine Fernsehspiel').

Lamlendig van al dat gelees, tv aan, tequila. Hangend op bed zie ik het live-verslag van aankomst van de Mexicaanse ploeg. Een helicopter met camera volgt de stoet over een traject van 25 kilometer van het vliegveld naar de protocollaire ontvangstruimte van Mexico's president Carlos Salinas. Er staan meer mensen langs de route om de verliezende ploeg toe te juichen dan in 1976, toen het Mexicaanse team de kwartfinale van het WK haalde. Salinas: ""Mexico hééft niet alleen een goed team, Mexico s een goed team.'' Hotel uit, stinkende stad in. Op het Paseo Reforma scholen de tienduizenden voetbalgekken samen. Vriendelijke drukte, ouders met kinderen op de schouder, weinig dronkenschap. Als ik een café in loop is het tegen twaalven, de normale sluitingstijd in deze miljoenenstad. Een taxi brengt me terug naar de eenzame minibar van kamer 2608. Dan nog maar een scenario gepakt.

Dinsdag

Juryleden zijn het eens over de kwaliteit van "Sin Compassion'. Regisseur Lombardi wordt gebeld in Lima om te melden dat hij een kans maakt op een prijs, of hij alvast een vlucht wil reserveren om eventueel bij de prijsuitreiking op donderdag aanwezig te kunnen zijn. Lombardi zit morgen nog vast aan een voetbalwedstrijd; hij is trainer van het prominente Peruaanse team "Cristal'. De jury is verder unaniem in haar waardering voor "La Reina de la Noche' van Paz Alicia Garcia Diego en regisseur Arturo Ripstein (Mexico). Ripstein loopt al langer mee en deze week wijdt het festival van La Rochelle (Frankrijk) een retrospectief aan zijn werk. We besluiten hem de eerste prijs te geven (US$ 300.000). Márquez stemt er telefonisch mee in. De Mexicaanse schrijver Carlos Fuentes, die de jury een handje kwam schudden, kende het scenario en zag het ook wel zitten.

De film moet gaan over een bekende Mexicaanse zangeres, die in 1933 in Berlijn haar stembanden scheurt bij en overschreeuwen van een groep nazi-jongeren in een nachtclub; het scenario volgt haar bestaan na terugkeer in Mexico als zangeres (met gebroken stem) van het smartelijke levenslied, haar politieke escapades, haar liefdes, de goot en uiteindelijk de zelfmoord.

's Avonds première van Ripstein's "Principio y Fin', gebaseerd op boek van de Egyptenaar Mahfouz. Wat een verschrikkelijk slechte film, slecht gespeeld, slecht geschreven, technisch slecht opgenomen en dat allemaal drie uur lang. Na afloop zitten Jorge Goldenberg, Alquimia en ik er enigszins verslagen bij: zijn zojuist door ons bekroonde script mag dan beter zijn dan het zojuist aanschouwde, maar als hij het op dit niveau regisseert hebben we de hoofdprijs vanmiddag weggegooid. Ana DeSkalon van de Britse tv-zender Channel Four slaat een troostende arm om me heen, zonder haar grijns te verliezen. De jury komt bijeen voor het beslissende overleg.

Het blijft bij 1. Reina de La Noche, 2. Sin Compasion (US$ 200.000), en 3. Jonas y la Ballena Rosada, een debuut (prijs voor "Opera Prima' van US$ 100.000) van de jonge Boliviaan Juan Carlos Valdivia, die overigens zijn filmopleiding heeft genoten in Chicago. 's Nachts (vanwege de 8 uur tijdverschil) weer bellen met festivalkantoor.

Woensdag

De uitnodiging voor de jury was me half mei in Cannes overhandigd door de Mexicaanse producent Jorge Sanchez ("Lola', "Danzon') tijdens een Latijns-Amerikaans nachtelijk drinkgelag. Vandaag rijdt Jorge me nuchter naar een afspraak met de "doctora'. Voorgaande dagen werden we gereden door de jury-chauffeur Florencio (70), maar diens aangenaam zwalkende rijstijl moeten we vandaag missen; de ecologische verordeningen van de stad verbieden vandaag het gebruik van auto's met nummerborden, die eindigen op een 3.

Ik krijg van de "doctora' een rondleiding in wat zij beschouwt als haar grootste politieke overwinning: het ecologische park Xochimilco, 330 hectaren water en land in de urbane sector van Mexico Stad, hersteld in het ecologisch evenwicht dat er in de tijd van de Azteken geheerst moet hebben. Doctora Alejandra Morena Toscano is er trots op dit stuk land aan de project-ontwikkelaars te hebben onttrokken.

Tijdens de lunch leer ik ook, waarom zij de film zo goed gezind is. Haar grootvader Salvador Toscano bracht de eerste camera uit Parijs mee, en draaide vanaf 1897 duizenden meters nitraatfilm over het dagelijks leven, maar ook documenteerde hij met grote toewijding de Mexicaanse vrijheidsoorlog. Zijn dochter Carmen monteerde uit de bergen materiaal de film "Memorias de un Mexicano', een documentaire die de nieuwsgierigheid aanwakkert naar de vele meters ongebruikt materiaal.

Kleindochter Alejandra (inmiddels in de vijftig) vroeg me naar de plaats van de film in de Nederlandse kunstwereld. Ze begreep niet, dat in Nederland film als kunstvorm nog nauwelijk wordt erkend, en dat er nog steeds argumenten afgevuurd worden tegen film als zevende kunst onder verwijzing naar de herkomst 100 jaar geleden, van de cinema als kermisattractie in Frankrijk. 's Avonds met Alquimia Peña Indiaas gegeten in de wijk San Angel.

De andere juryleden zijn ziek. Last van de smog en de maag. De Wraak van Montezuma heet deze ziekte, die vooral nieuwkomers in deze metropool overvalt. Aan de dis: critica en scenariste Susana Cato van het blad Proceso, nog een paar journalisten van dat blad en van Jornada, en een paar lokale regisseurs. Later komt toevallig Fleur Bourgonje binnenlopen met de Nicaraguaan Frank Pineda (die Ken Loach assisteert bij diens nieuwe film over een meisje met oorlogstrauma in Nicaragua). Veel gepraat over het gebrek aan professionele scenario-schrijvers in Latijns-Amerika, en over de onmogelijkheid nog een film te maken zonder internationale co-productiegelden. Onderwerpen, die je doen denken aan Nederland.

Ook durft niemand, met het verdwijnen van de ideologieën, nog grote thema's aan te raken. De pop-psychologie is in opmars. ""Soy Marxista'', roept een tafelgenote schel, ""Ik ben marxist.'' Een treurig café wil na twaalven nog wel een biertje schenken. Voor de vorm halen Fleur en ik nog wat herinneringen op, en verveeld luisteren we naar de oorlogsavonturen van een Nicaraguaanse cameraman.

Donderdag

Halve Argentijnse steak genuttigd met Ana DeSkalon, die vertelde over de nieuwe macht van de vlotte boys bij Channel Four. Commissioning editor Rod Stoneman (gespecialiseerd in films van het Afrikaanse en Indiase continent) is eruit gegooid. Te ouderwets serieus. Ana geeft me de synopsis voor een speelfilm, gebaseerd op de brieven van Manuela Saenz, de vriendin van Simon Bolivar.

Terug in het hotel bezoek ik Mercartes, de kunstmarkt waar Latijns-Amerikaanse theater, dans- en filmprodukties zich aanprijzen. Venezuela produceert dit jaar zes films en het hoofd van het staatsfilmfonds Conacine adviseert over de kwaliteit.

's Avonds de prijsuitreiking in het auditorium van het Antropologisch Museum. Oscar-nabootsing met hooggehakte meisjes in gouden minirok. Márquez bleef op Cuba om de directeur van UNESCO te ontvangen.

Ruy Guerra leest het jury-rapport voor, en ik overhandig enveloppen aan de winnaars of hun representanten. Lombardi's voetbalteam had gisteren gewonnen, er trekt een glimlach om zijn dunne mondje; met het hier opgehaalde prijzengeld kan hij eindelijk beginnen aan de volgende film, drie jaar na het succes met "Caidos del Cielo'. Rondom mij beginnen dames in strapless en bontjes te snotteren als de presentatrice van de prijzen voor de beste Mexicaanse films meldt dat de actrice Isabela Corona vanmiddag is overleden. Wij drinken zonder de zieke juryleden in salsaclub "Antillanos', waar het evenbeeld van Ien Dales in mantelpak de danslust opwekt.

Vrijdag

Kater. Teveel afspraken. Met Jorge over satelliet en over onze Rotterdamse Cinemart als Europees steunpunt voor de Latijns-Amerikaanse film gesproken. Dergelijke afspraak bevestigd met Independent Feature Market in New York voor de vertegenwoordiging van low budget-projecten in Europa, in ruil voor scouting en publiciteit voor ons festival in Amerika.

Lunch met regisseuse Maria Navarro i.v.m. de film die ze gaat draaien in Tijuana, ze vroeg commentaar op het script. Ruwe montage gezien van "Mambo Dollar' van Paul Leduc ("Latin Bar'), tegenvallende dansfilm over Amerikaanse invasie in Panama. Filmproducties kampen altijd met problemen. Maar Paul overkwam iets, dat ik niet eerder ben tegengekomen: op tweede draaidag waren de Cubaanse dansers het land uitgegooid als ongewenste vreemdelingen en was hij driekwart van zijn cast kwijt met wie de choreograaf een maand had gerepeteerd.

Zaterdag

Opening van de Fundacion Carmen Toscano, in Los Barandales, 45 km buiten de stad. Hier wordt een mooi landgoed ingewijd tot cultureel centrum. 80 gasten krijgen theater voorgeschoteld en erg veel lekker eten aan lange tafels. Doctora Alejandra deelt aan ieder een boekje uit, vers van de pers, geschreven door haar vader. De schrijver Hugo Hiriart, wiens scenario onze jury buiten de prijzen liet vallen, houdt een inleiding. 's Avonds zie ik de film "Novea que te vea' van Gita Shifter, die weer de vrouw van deze Hugo blijkt te zijn. De culturele wereld van Mexico lijkt na deze week al net zo klein als die van Nederland. (Film gaat over de komst van de joden naar Mexico in de jaren dertig en veertig, keurig verteld in zwart-wit).

Op de terugweg zeurt Lucera, de 7-jarige dochter van Jorge Sanchez, voortdurend om "chicletes', kauwgom. Paps ("papito') maakt een omweg om het spul te kopen. Als ik 's avonds met een stel filmers en schrijvers het cafe "Opera' verlaat en de uitgestorven wereldstad in loop, worden we gevolgd door een groep kleuters die ons kauwgum willen aansmeren. Ze geven het op bij de ingang van de parkeergarage, waar een bord zegt: WAARSCHUWEN BIJ FALENDE REMMEN.

Zondag 11 juli

Vannacht tequila, Mexicaanse weed, veel verhalen over Cubaanse filmschool, die is bezocht door half filmend Latijns-Amerika. Met Ruy Guerra (61) en diens Leonora (26) ontbeten en zijn nieuwe projecten besproken. "Magelhaens', een grote Frans-Portugese productie (US$ 12 miljoen) gaat hij eind '94 draaien. Intussen zoekt hij onze bemiddeling bij het ontwikkelen van een film van US$ 1.2 miljoen, de film noir "OFF'.

Chauffeur Florencio brengt me naar het vliegveld en ik weet dat Karen straks op Schiphol staat. Ik heb hier maar weggelaten hoe vaak wij elkaar gebeld hebben en wat we hebben gezegd. Ik ben benieuwd hoever ze is gevorderd met het doorploegen van het oeuvre van Hella Haasse, die ze in augustus drieënhalf uur live interviewt voor de VPRO-radio.

Onderweg slaapt de filmfunctionaris door het aanhoudend geblèr heen van een baby op stoel 21 D.