Door computer geschreven roman is succes in Amerika

De onlangs in de Verenigde Staten uitgekomen roman Just This Once is nu al aan de derde druk toe. Het is de eerste roman die door een computer geschreven is.

Just This Once. A Novel Written by a Computer Programmed to Think Like the World's Bestselling Author as told to Scott French. A Birch Lane Press Book. Uitg. Carol Publishing Group, 295 blz. Prijs $18.95.

NEW YORK, 17 JULI. “Het laatste dat ik heb gehoord van onze uitgever is dat er bestellingen zijn voor 30.000 exemplaren”, zegt Scott French, die samen met zijn computer "Hal' verantwoordelijk is voor Just This Once. "Hal' is een Apple Macintosh 11CX en niet beschikbaar voor interviews.

Just This Once is “een roman geschreven door een computer, geprogrammeerd om te denken als 's werelds best verkochte auteur en verteld aan Scott French”, staat er op het voorplat. Die best verkochte auteur is de in 1972 overleden schrijfster van liefdesromans Jacqueline Susann. Omdat het boek de eerste roman is die door een computer is geschreven, had het apparaat hulp nodig en dat is de taak die French gedurende acht jaar lang op zich heeft genomen.

Volgens French heeft de computer in zijn eentje een kwart van de roman gedaan, French' aandeel is ook een kwart en de rest is het resultaat van samenwerking en dialoog. “Ik moest de computer telkens vragen stellen en problemen voorleggen”, zegt French. “Soms moest ik verschillende keren dezelfde passages met hem doornemen om een element te kunnen toevoegen. O, hier moet de show business erin, daar Hollywood en daar de drugs. Je moet de computer telkens voeren en die braakt dan de verhaallijn uit. Daar heb ik dan weer orde in aangebracht.”

French woont een kilometer of veertig ten zuiden van San Francisco met zijn vriendin en zijn wolf Kevlar. Wolf? “Hij is zeventig procent wolf en erg lief”, zegt de schrijver, die in de elektronische beveiliging werkzaam is. Hij adviseert, schrijft rapporten en maakt demonstratievideo's. “Onze klanten zijn private detectives, de politie en buitenlandse regeringen”, zegt French, die in de directie van het bedrijfje zit.

Just This Once deed hij in zijn vrije tijd. Hij zocht zelf bruikbare computerprogramma's, volgde cursussen en maakte de computer vertrouwd met het werk van de Amerikaanse pulpschrijfster Jacqueline Susann. Haar romans Valley of the Dolls en in mindere mate Once Is Not Enough dienden als het materiaal op grond waarvan de computer een verhaal moest zien te brouwen.

“Ik wilde natuurlijk niet haar verhalen gewoon in mootjes hakken en die dan weer in elkaar zetten. Het gaat om de onderliggende elementen die het wezen uitmaken van Susann's verhalen”, licht French toe. “Dus subplots, personages, kenmerken en het veelvuldig voorkomen van drugs en seks in alle situaties. Het computerprogramma dat ik gebruikte nam het denkproces over uit haar boeken. Vervolgens kon ik de computer een paar nieuwe elementen geven en opdragen die uit te werken zoals Susann's zou doen.”

Beducht als hij was voor beschuldigingen van plagiaat en moeilijkheden met de erfgenamen van Susann zorgde French er naar eigen zeggen wel voor “dat er in Just This Once niet meer dan één of twee woorden achter elkaar hetzelfde zijn als bij Susann”. Zijn uitgever, tevens jurist, is met de erfgenamen om de tafel gaan zitten om bij voorbaat eventuele schadeclaims te voorkomen. Een van de regels in de overeenkomst die daaruit is voortgekomen is dat er niet in het openbaar over mag worden gesproken.

“Ik ben gek op de boeken van Jacqueline Susann”, zegt French. “Ik zeg niet dat het de beste schrijfster is van de wereld maar in dit genre steekt zij met kop en schouders boven de concurrentie uit.” Susann debuteerde in 1963 met Every Night Josephine. Zij schreef behalve de genoemde boeken ook nog Dolores en The Love Machine. Op de vraag waarom hij aan Susann de voorkeur geeft boven bijvoorbeeld Jackie Collins, antwoordt French dat hij Collins nog nooit heeft gelezen. “Ik was er nooit aan toe gekomen en toen ik eenmaal met dit boek bezig was, wilde ik me niet laten afleiden.

Een bespreker in USA Today vergeleek vorige week de laatste roman van Collins met Just This Once en concludeerde dat de machine het dit keer won van de mens. “Als je van dit soort boeken houdt ben je veel en veel beter af met het boek dat geschreven is door de computer”, aldus de krant.

De roman Just This Once begint uiterst welgemoed met een jongedame, Carol, die in Las Vegas een hotel neemt. Ze is net van haar man gescheiden en op zoek naar werk. Het geluk is met haar want ze valt na een eerste kennismaking in de smaak bij Nick Salerio, de exploitant van het hotel annex casino. Carol wordt zelfs meteen zijn rechterhand en bedrijfsleidster. Ze maakt snel vrienden onder haar collega's en eigenlijk kan het daarna niet meer misgaan.

“De thema's zijn in de boeken van Susann belangrijker dan de subplots”, vertelt French. “Alle mannen zijn in het begin knap en aardig maar aan het eind blijken het grote schoften. Dat wéét je gewoon. En het aardige meisje doet altijd verschrikkelijk haar best maar je weet zeker dat het slecht afloopt. Die thema's heb ik nader bekeken en - ik geef toe dat ik een beetje heb gesmokkeld - daar heb ik ook studies en scripties van anderen bij gebruikt.”

French geeft een voorbeeld van een probleem dat de computer voorgeschoteld kreeg. “Als personage A gespannen is en personage B, die haar doelen altijd verwezenlijkt krijgt, waarschijnlijk in een goede stemming is en personage C naar bed gaat met A's vriendje wat zal er dan waarschijnlijk gebeuren? Met alle input van het voorafgaande en de denkwijze van Susann waar de computer van op de hoogte is, rolt er een oplossing voor het verhaal uit.”

Sinds het uitkomen van zijn roman heeft French reacties gehad van Japanse spelletjesproducenten en software-makers. “Ze waren allemaal zeer genteresseerd in mijn programma maar ik heb dat niet kant-en-klaar voor ze beschikbaar. Het werken aan dit boeken was ontzettend ingewikkeld. Ik heb een artificiel intelligence-programma gekocht en ik heb er een gemaakt. Het programma dat ik kocht kostte zesduizend dollar en ik heb er twee jaar over gedaan om het onder de knie te krijgen.”

De twee programma's die French gebruikte zijn Nexpert en Nextra, beide ontwikkeld door het Californische bedrijf Neuron Data. Nexpert is een programma voor kunstmatige intelligentie en Nextra slaat kennis op over het karakter van een persoon. Het zijn programma's die onder de zogeheten klasse van expert systems vallen en die ontwikkeld zijn om het menselijk denken zo nauwkeurig mogelijk na te bootsen.

Volgens French heeft hij ongeveer vijftigduizend dollar in het project gestoken en alleen al daarom is hij blij met goede verkoopcijfers. Het is ook zijn verweer op argwanende vragen. Waarom zou hij acht jaar en tienduizenden dollars steken in een type roman dat hij ook in één jaar had kunnen schrijven?

Het is niet uitgesloten dat hij een tweede roman doet. French: “Ik weet nu hoe het moet, dus het zou een stuk sneller gaan. Anderzijds zou ik wel een andere schrijver als voorbeeld nemen.” Hoewel French zegt de methode nu onder de knie te hebben zou ook een tweede boek door de computer volgens hem nog altijd veel meer tijd kosten dan het zelf schrijven ervan.