Ambtelijke werkdruk stijgt "gigantisch'

DEN HAAG, 16 JULI. Topambtenaar A. Verberk van Economische Zaken is kwaad. Het aantal ambtenaren op zijn departement is de afgelopen tien jaar met een derde ingekrompen. Op dit moment werken er bijna 5.300 ambtenaren, van wie ongeveer de helft bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. De werkdruk is door de afslanking “gigantisch toegenomen”, zegt Verberk in het personeelsblad EZ-journaal van deze week. “Tijdens de periode dat DAF en Fokker speelden, hebben mensen hier tachtig tot honderd uur in de week gewerkt. (...) We zitten als organisatie aan ons plafond”, aldus de plaatsvervangend secretaris-generaal van EZ.

Maar de politiek vindt dat er nog te veel ambtenaren in Den Haag werken. “Blijkbaar denken politici dat je departementen maar eindeloos kunt afslanken, zonder dat dit consequenties heeft”, constateert Verberk. Het Kamerlid W. Paulis (CDA) wilde bijvoorbeeld begin van deze maand het aantal rijksambtenaren dit jaar nog eens met duizend personen extra verminderen. Minister Dales (binnenlandse zaken) dreigde met opstappen als de CDA-fractie aan dit plan zou vasthouden en uiteindelijk trok Paulis zijn plan in.

“Het voorstel is gelukkig afgeketst”, zegt Verberk in EZ-journaal. “Voorstellen zoals die van Paulis werken uiterst demotiverend. Mensen beginnen zich af te vragen wanneer zij aan de beurt zijn.” Als de CDA'er op zijn standpunt was blijven staan, zou dit voor Economische Zaken betekenen dat “er nog eens 46 mensen op straat komen te staan”, aldus Verberk. Gisteren werd bekend dat per 1 oktober twintig tot dertig EZ-ambtenaren worden ontslagen en volgend jaar zullen nog enkele tientallen ambtenaren hun baan bij EZ verliezen.

De sanering is een gevolg van de zogeheten grote efficiency-operatie. In 1991 heeft het kabinet afgesproken dat door het efficiënter werken van de rijksoverheid een bedrag van 660 miljoen gulden zou kunnen worden bespaard in deze kabinetsperiode. Door de grote efficiency-operatie zou de verwachte groei met tweeduizend ambtenaren worden omgebogen in een daling met in totaal zevenduizend ambtenaren. In april kondigde het kabinet in het kader van de bezuinigingen een extra efficiency-korting van 240 miljoen gulden aan.

Het kabinet heeft geprobeerd om bij deze omvangrijke reorganisatie, waarbij ongeveer negenduizend arbeidsplaatsen moeten verdwijnen, gedwongen ontslagen te voorkomen. De AbvaKabo, de FNV-bond voor overheidspersoneel, vreest dat het ontslag van vijftig EZ-ambtenaren het begin is van een "ontslaggolf' bij de overheid. Want de bond is bevreesd voor de plannen die in Den Haag de ronde doen; zowel bij de politiek als bij de ambtenaren. In een recente notitie over de reorganisatie van de rijksoverheid schrijven de opstellers, de hoogste ambtenaren van de departementen, dat binnen vijf jaar veertigduizend rijksambtenaren moeten worden overgeplaatst naar gemeenten, provincies of verzelfstandigde instellingen. “De meeste departementen zijn tot op het bot uitgekleed”, vindt een woordvoerster van de AbvaKabo. “Bij een verdere afslanking betekent dit gedwongen ontslagen en het afstoten van taken. Zo simpel is het.”

Verberk typeert in het EZ-journaal de afslankingsoperaties voor de kortere termijn als “schijnoplossingen”. Wanneer ambtenaren worden ontslagen komen ze terecht in de zogeheten wachtgeldregeling en staan zo indirect nog altijd op de loonlijst van het departement. Bij EZ stijgt dit aantal - door de afslankingsoperaties - tot bijna vijfhonderd ambtenaren.

De wachtgeldregeling is relatief gunstig in vergelijking met de regeling voor het bedrijfsleven, maar minister Dales wil met ingang van 1 januari 1996 deze verschillen wegwerken. De rijksambtenaar raakt zijn unieke positie kwijt en verwordt tot een gewone werknemer. Hij kan worden ontslagen en in dat geval ontvangt hij een gewone WW-uitkering. “Als je de vergelijking maakt met de reguliere arbeidsmarkt, komt de ambtenaar er niet meer al te best af”, verzucht Verberk in het personeelsblad. “Je kan op je vingers natellen wat daar de gevolgen van zijn als de arbeidsmarkt weer aantrekt.”