Theedrinken bij de koningin thuis

Paleis Lange Voorhout, Lange Voorhout, Den Haag. Di t/m zo 11-17u. Inl 070-3624061.

Als excuus voor mijn opvoeding werd mij vaak de mogelijkheid voorgehouden ooit eens een uitnodiging voor de thee bij de koningin te ontvangen. Dat voorrecht, zo zei mijn moeder, was niet voorbehouden aan de adel, maar kon elke burger ten deel vallen. Dan was het zaak de thee niet uit het kopje te slurpen noch het koekje te soppen. Ook de vaardigheid een taartje met een vorkje en niet met de vingers te eten zou van pas komen.

Sinds een half jaar is het voor de gewone man zelfs mogelijk zonder invitatie ten paleize thee te drinken, al moet hij genoegen nemen met een plaatsje in het souterrain en treedt de koningin niet op als gastvrouw. In oktober 1992 is het "Museum Paleis Lange Voorhout' geopend, een dependance van het Haags Gemeentemuseum die is bestemd voor wisselende tentoonstellingen. De voormalige keuken is nu de Koffiekamer van het museum. De "Museumwinkel' ernaast is gevestigd in de oude zilverkamer van Koningin Emma. In de fraaie houten vitrine- en ladenkasten, op het blauw-groene flanel waar vroeger de sauskommen, dekschalen en bestekken glimmend tot hun recht kwamen, liggen nu monografieën over Beuys en Baselitz.

Van alle Nederlandse paleizen is Paleis Lange Voorhout het meest Hollandse. Het is in 1764 als woonhuis gebouwd en promoveerde naderhand tot paleis. Net als het Amsterdamse stadhuis met zijn "Burgerzaal' dat later Koninklijk Paleis werd, is het een perfecte verbeelding van de republikeins-burgerlijke wortels van onze monarchie.

Het paleis maakt deel uit van een huizenblok en valt eigenlijk alleen op door de bijzondere ligging op de as van het lange deel van het Lange Voorhout. Ook het vergulde balkonhek doet daaraan mee, maar nu we het balkon van binnenuit kunnen bekijken, blijkt hoe weinig royaal de maatvoering is. De koninklijke familie heeft jarenlang op de Derde Dinsdag in september vanaf een glazenwasserssteuntje de toejuichingen van het volk in ontvangst genomen.

De salon op de beletage, waar koningin Juliana de consultaties tijdens kabinetsformaties hield, kijkt deels uit op de nagenoeg blinde muur van het buurhuis, compleet met regenpijp en wc-raampjes. De muur lijkt sinds de vorming van het eerste kabinet-Drees niet meer te zijn geschilderd.

Burgerlijke soberheid kenmerkt ook de sfeer in de "Koffiekamer'. Op een lange, met gele kleden gedekte tafel staan de kopjes klaar, een doorzichtige stolp beschermt de taartjes en electrische rechauds houden de koffie en het theewater warm. De mevrouw van de bediening leest in Privé, de koninklijke kroniek van onze dagen. Als ik binnenkom wil ze onmiddellijk verse koffie zetten en wijst ze me bereidwillig op wat nog resteert van de oude keuken, de blauwstenen spoelbak en de rookoven.

"Haagse kakker', zegt ze als ik haar vraag naar de naam van de lekkernij die ze even tevoren heeft aangeprezen als een plaatselijke specialiteit. Als geboren Brabander herkende ik die evenwel onmiddellijk als een "Udenhoutse broeder', een rond plat krentenbrood gevuld met amandelspijs, kaneel en honing; een vullende tractatie die opgewarmd het best tot zijn recht komt. In Den Haag kun je een puntje van deze "universele lokale specialiteit' eten voor drieënhalve gulden. De keuze in de "Koffiekamer' is beperkt. Er wordt onder andere "Orange Pekoe' thee (ƒ 2,25) geserveerd, welgekozen in deze omgeving. Minder gepast is de "Victoria', tenzij bedoeld als hommage aan een bevriend koningshuis. De "Victoria' (ƒ 3,50) is van krokant deeg met een knapperig amandelkorstje en bescheiden gevuld met appel en rozijnen.

Een exploitant met commercieel inzicht zou het vast anders hebben aangepakt en het theedrinken in Paleis Lange Voorhout tot een trendy aangelegenheid hebben gemaakt. Maar handige managers heeft het Haags Gemeentemuseum niet. Gelukkig, want de ambiance van vertederend amateurisme roept bij mij herinneringen op aan Haagse dames die de ravitaillering verzorgen tijdens een bijeenkomst voor een goed doel of, nog passender, aan het "koninklijk chocolademelk schenken' tijdens het kerstfeest voor het personeel van het hof.