Schandaal over gedwongen emigratie Britse kinderen

The Leaving of Liverpool, BBC1, 22.30-0.10u., deel twee morgen.

De timing is perfect. De hele week staan alle Britse kranten en nieuwsuitzendingen vol berichten over het schandaal van de duizenden kinderen die in de jaren vijftig en zestig naar Australië getransporteerd werden. Vanavond zendt de BBC een tweedelige dramaserie uit, gebaseerd op deze treurige geschiedenis die tot voor kort verborgen is gebleven. The Leaving of Liverpool concentreert zich op de 14-jarige Lily, tijdelijk in een kindertehuis ondergebracht terwijl haar moeder orde in haar leven brengt. Lily wordt door één van de jongens overgehaald om mee naar Australië te reizen. In het land waarvan alle moois wordt beloofd, krijgt ze alleen maar klappen en hard werk: slavenarbeid eigenlijk.

In werkelijkheid is dit met duizenden kinderen gebeurd in het kader van het Child Migration Programme. Ze werden weggestuurd tegen hun zin of onder valse voorwendsels. Niemand weet precies om hoeveel kinderen het hier ging; sommige waren nog maar vier jaar oud. De Britse regering had hen nodig om het Gemenebest met good white British stock te bevolken. Ze werden ook naar Nieuw Zeeland, Canada en Afrika gestuurd, maar verreweg de meesten gingen naar Australië. Het emigratieprogramma was al sinds de 18de eeuw aan de gang, maar bereikte een hoogtepunt na de Tweede Wereldoorlog.

Deze week was op de radio een opname uit de jaren vijftig te horen, waarin een regeringswoordvoerder een oproep deed: “Duizenden kinderen hebben al hun steentje bijgedragen aan het Gemenebest. Nu geef ik jullie de kans. Wie wil helpen in verre landen de vlag in top te houden?”

De kinderen waren geen wezen. Wel buitenechtelijk geboren of afkomstig uit gescheiden gezinnen. Vaak wisten hun moeders naderhand niet wat er met hen was gebeurd. De autoriteiten, waaronder liefdadigheidsinstellingen als het Leger des Heils en de katholieke kerk, logen tegen de moeders dat hun kinderen geadopteerd waren. Eenmaal weg hadden de kinderen geen contact meer met hun families. In tehuizen in Australië werden ze slachtoffer van mishandelingen, tot verkrachtingen aan toe. Als ze volwassenen werden, kwamen ze zonder papieren of informatie over hun afkomst op straat te staan. En zonder geboorte-akte konden ze geen Australische nationaliteit aanvragen. Ze bleven statenloos.

Het programma ging tot 1967 door en bleef daarna nog steeds een goed bewaard geheim. Maar in 1986 kreeg de Engelse maatschappelijk werkster Margaret Humphreys een brief uit Australië. De schrijfster meldde dat ze daar als kind naar toe was gestuurd en vroeg hulp om haar familie in Nottingham te vinden. Humphreys werd nieuwsgierig en plaatste een advertentie in een krant in Sydney. Ze kreeg twaalf reacties. Sindsdien werkt ze full-time aan deze zaak. Ze reist voortdurend naar Australië, richtte in 1987 de Child Migrants Trust op en heeft inmiddels 5000 namen in haar computer staan. Honderden slachtoffers zijn door haar bemiddeling met hun families herenigd.

De Britse regering weigert echter hulp te verlenen, of zelfs deze tragische zaak te erkennen. De uitzending van The Leaving of Liverpool zal daarin misschien verandering brengen. Toen de mini-serie vorig jaar in Australië werd uitgezonden, ontstond er veel rumoer. Op de televisie verschenen honderden kinderimmigranten, nu van middelbare leeftijd. De Australische regering erkende haar rol in het schandaal en begon "reparatie-maatregelen' te nemen.

Inmiddels is de zaak ook in Engeland hoog opgelopen. Britse advocaten hebben met slachtoffers gesproken teneinde een rechtzaak tegen de regering aan te spannen. Afgelopen dinsdag sprak Margaret Humphreys politici toe en vanavond is er The Leaving of Liverpool. Het zou tegen deze achtergrond aardig zijn om te kunnen melden dat de serie uitstekend is gemaakt. Helaas: de sfeer van de jaren vijftig is weliswaar effectief in beeld gebracht en de twee jonge hoofdrolspelers doen het goed, maar het tempo is traag, het verhaal neigt naar sentimentaliteit en er zit een tikkeltje te veel geweld in.