Bibliobussen voor Slowakije

Zuzana Sejkova is directeur van de districtsbibliotheek in Svidnik. Samen met elf Slowaakse collega's keek ze de afgelopen week haar ogen uit.

Ze bezochten een aantal Friese bibliotheken, volgden workshops en lezingen en reden mee met bibliobussen. In het najaar gaan in de regio Svidnik twee bibliobussen rijden. “Jullie bibliotheken zijn zo ruim, schoon, rustig en overzichtelijk. En je kunt zoveel boeken lenen op allerlei gebied: studieliteratuur, ontspanningsliteratuur”, zegt Sejkova. Het contrast tussen de Friese en Slowaakse bibliotheken is waarschijnlijk even groot als het verschil tussen het Friese platteland en de bergachtige grensregio Svidnik in Oost-Slowakije, een regio met 45.000 inwoners die grenst aan de Oekrane.

Na de fluwelen revolutie staat ook het bibliotheekwezen er op zijn kop. “Een paradoxale situatie”, zegt Vlasta Kalinova, projectdirecteur van de Slowaakse Nationale Bibliotheek, “juist nu de omwenteling de vrijheid biedt om de auteur te lezen die je wilt, is er geen geld voor de aanschaf van een nieuwe collectie. Na 1968 mochten we schrijvers als Havel, Mnacko en Tatarka niet meer uitlenen. Hun boeken waren verboden voor lezers. Nu hebben we geen geld voor een kwalitatief goede collectie met buitenlandse literatuur.”

Want er is ruimte voor nieuwe banden in de bibliotheken. Na de revolutie werden duizenden boeken en "meters Lenin' verwijderd. “Marx en Lenin zouden zich in hun graf omdraaien als ze zouden zien wat we met alle marxistische en leninistische literatuur gedaan hebben”, zegt Kalinova. De overbodige collectie werd in veel gevallen op een rommelmarkt te koop aangeboden, waar verzamelaars de boeken voor een zacht prijsje kochten en als verzamelobject koesterden. Vooral veel Oostenrijkers kochten ze als souvenir aan de verdwenen communistische heilsstaat. Meestal hield de bibliotheek één van de soms 30 exemplaren over. Zo verdween 30 tot 40 procent van de twintig miljoen boeken uit de 2800 openbare bibliotheken in Slowakije. Elk dorpje en elke stad bezit een biblitheek. “Ons probleem is dat we meer bibliotheken hebben dan dorpen”, verklaart Kalinova. Bibliotheek is in veel gevallen een groot woord. Een dorpsbibliotheek omvat doorgaans niet meer dan een plank met een paar honderd boeken. Een goede dienstverlening aan de klant is daardoor nauwelijks mogelijk en de bibliobus een goed alternatief. “Ook al gezien de hoge onderhoudskosten voor gebouwen. Er is waarschijnlijk geen land dat geschikter is voor zo'n bus dan Slowakije”, zegt Kalinova. “Tachtig procent van de bevolking woont in een dorp. Met een bibliobus kunnen we alle mensen bereiken.”

In Friesland maakten de twaalf Slowaken kennis met bibliotheekplanning, organisatie en dienstverlening. De CBD Friesland is expert op het terrein van de mobiele bibliotheek. De bibliobus deed eind jaren vijftig zijn intree op het Friese platteland. Nu rijden er elf, die vrijwel de gehele provincie bestrijken en de kleinste gehuchten ten minste een keer per week aandoen. De twee Slowaakse bussen, waarvan er één wordt betaald door het ministerie van WVC, moet de impuls zijn voor de opzet van een gecentraliseerder bibliotheeksysteem. Directeur L. Popma van de CBD Friesland: “Er moet in heel Slowakije een voorbeeldwerking van uitgaan. Als je nu die kleine dorpsbibliotheken ziet, springen de tranen je in de ogen. Het ziet er allemaal zo vreselijk armoedig uit. Met de bussen schep je een kwalitatief goede voorziening.” In september gaan de twee bussen dagelijks 74 Oostslowaakse dorpen met daarin 40 scholen bedienen. Volgens Kalinova is de belangstelling voor boeken, met name bij de jeugd, groot. De bussen richten zich met hun collectie dan ook vooral op jongeren en staan in lestijd voor de school. Het analfabetisme op het platteland bedraagt tientallen procenten, zegt Popma. “Daarom wil men de kinderen aan het lezen krijgen. Daarmee investeer je immers in de toekomst.”