Potentiële mysterie van "Creator' gaat verloren in bot scenario

Creator. Regie: Ivan Passer. Met: Peter O'Toole, Vincent Spano, Mariel Hemingway, Virginia Madsen. Uitgebracht door CNR Video.

Een wetenschapper die in zijn schuur uit enkele cellen en een ei van een studente zijn dode vrouw probeert terug te winnen - en een student die uitzinnig verliefd werd op een meisje dat hij maar één keer zag. Hoe mysterieus ze ook hadden kunnen zijn, de excentrieke hoogleraar aan een biologische subfaculteit in een niet nader benoemde Amerikaanse regio en zijn geniale student-assistent herbergen halverwege de film Creator al geen raadsels meer, daarvoor voeren ze teveel verklarende gesprekken. Eerst gaan ze steeds meer op elkaar lijken en tenslotte spiegelen hun verhalen elkaar: de professor leert na dertig jaar de dood van zijn echtgenote te aanvaarden om eindelijk ruimte te kunnen maken voor een nieuwe liefde; de assistent weigert te accepteren dat zijn liefje in een onomkeerbaar coma ligt en slaagt er in door zijn vertrouwen in hun liefde haar aan de dood te ontrukken. Burt Bacharach zorgde voor bijpassend sentimenteel gepingel dat ons zonder ophef leidt naar de onontkoombare scène waarin iedereen elkaar stevig, krachtig, pathetisch, omhelst.

Het is een schematisch ingevulde film, Creator, typisch het werk van een schrijver die zijn eigen roman bewerkte tot een filmscript. Jeremy Leven schreef tien jaar aan zijn, autobiografisch ingegeven, boek en spendeerde er nog eens vijf aan het scenario. Dat kon blijkbaar geen andere kant op dan naar een film die de indruk maakt dat boek van bladzijde tot bladzijde te volgen. Niets blijft onuitgelegd, zelden wordt er iets overgelaten aan beeld of geluid. De reden dat Creator nu, bijna zeven jaar na zijn ontstaan, op videotape wordt uitgebracht zal voornamelijk gelegen zijn in de attractie van acteur Peter O'Toole. O'Toole gaf gestalte aan de wetenschapper en hij deed dat prachtig. Hij combineert charme met koppigheid, is de beminnelijkheid zelve en weet, dankzij zijn onnavolgbare Britse "Oxbridge' accent, intonatie en mimiek, de geslaagde barokke monologen van de professor te baden in een aantrekkelijk flegma.

Dat Vincent Spano met zijn ironische blik precies de juiste versie van de ongewassen mooie jongen neerzet helpt Creator weer een stap verder. Mariel Hemingway als het voorspelbare, even geile als ongegeneerde kindvrouwtje (vrouw en dochter tegelijk, tel uit je winst) doet er weer wat af, maar een deel van Creator wordt gered door de regie van Ivan Passer.

Voor Passer is Creator geen hartekreet maar doorsnee werk, dat valt af te lezen aan ieder shot. De woede van deze uitgeweken Tsjech, die een film als Cutter's Way zo bijzonder maakte, blijft uit, zijn zwartgalligheid ten aanzien van het karakter van de gemiddelde mens (bekend uit zijn nog in Tsjechoslowakije gemaakte films) blijft onzichtbaar. Creator heeft echter veel baat bij Passers losse, Europese, toon van vertellen. Het anarchisme van zijn hoofdpersonen oogt vanzelfsprekend en onkoket. Onhandigheid zet hij grappig en potsierlijk neer, waarbij het niet, zoals in veel Amerikaanse films, een stiekeme bron van behaagzucht wordt.

Passer zat te veel gevangen in het botte scenario om Creator te kunnen opkweken tot het mysterie dat het verhaal in potentie inhield. Zonder weerwoord tegen romantische cliché's wist hij er desondanks een aardige komedie van te maken over de wanen van de wetenschap. “Eens kijken we door de microscoop en dan merken we dat we god in de ogen zien,” zegt de bioloog. Dankzij Passers gave voor terloopsheid en O'Tooles stem en mimiek klinkt dat vooral sympathiek.