De acties...

DE BINNENSCHIPPERS hebben deze week het actievoeren naar een nieuw niveau getild. Zij verlieten hun element, het water, om op de vaste wal het treinverkeer lam te leggen. Daarmee kreeg de al jaren aan de gang zijnde ontwikkeling in het actievoeren een logisch vervolg: de binnenschippers hebben het burgerpesten nu immers openlijk en zonder verontschuldigingen in hun arsenaal opgenomen. Dit voorbeeld zal door anderen worden gevolgd.

In de oorspronkelijke werkstaking was het risico voor de actievoerders. Hoewel maatschappelijke kosten niet konden worden vermeden, leed de stakende werknemer per definitie de meeste pijn, overigens gesterkt door de hoop op een betere toekomst.

Inmiddels is het actievoeren aanzienlijk verfijnd: er zijn langzaam-aan-acties, werkonderbrekingen, prikacties, stiptheidsacties, estafettes, en de Zuidhollandse cardiologen hebben daar nu de briefactie aan toegevoegd. Kenmerkend voor dit soort acties is dat zij de schade voor de actievoerende beperkt houden en de schade voor de samenleving maximaliseren. Dat de rechter normen heeft gesteld, werkt tenminste nog als een rem.

Wie de automobilisten, de treinreizigers, de patiënten treft is verzekerd van publiciteit en een moderne actie bestaat nu eenmaal bij de gratie van publiciteit. Maar tot dusver werd de schijn opgehouden. Desgevraagd verklaren actievoerders steeds weer dat het vanzelfsprekend niet hun bedoeling is buitenstaanders te slachtofferen, integendeel dat alles in het werk wordt gesteld om de overlast zo klein mogelijk te laten zijn. En bovendien, zullen de burgers uiteindelijk niet evenzeer profiteren van een gezonde boerenstand, tevreden vrachtwagenchauffeurs en vuilophalers en opgewekte chirurgen?

DE BINNENSCHIPPERS hebben deze maskerade van sociale bewogenheid nu afgelegd. Het blokkeren en treiteren van hun varende collega's bracht de media nauwelijks in het geweer. Er moest dus iets nieuws worden verzonnen. Het Utrechtse NS-emplacement biedt ongekende mogelijkheden voor iedere actievoerder die zich een moment in de algemene aandacht wil koesteren.

Aankondiging van een "hete herfst' is bestanddeel van de aan de gang zijnde zomeracties. De vuilnisophalers zijn met vakantie gegaan met achterlating van redelijk schone straten en pleinen maar hebben tevens gedreigd dat straks de rotzooi weer zal terugkeren. De actievoerende medisch specialisten laten weten dat de wachtlijsten in de komende maanden langer en langer zullen worden als staatssecretaris Simons de budgetten niet verruimt - lees de korting op de specialistentarieven niet ongedaan maakt. Ook de binnenschippers zeggen onvermurwbaar te zijn. Duidelijker kan de boodschap niet zijn: de angstaanjagerij moet de burgerij mobiliseren tegen "de politiek' die voor alles verantwoordelijk wordt gesteld.

...en het slechte nieuws

DE GEMEENSCHAPPELIJKE achtergrond van de acties is eenvoudig: de koek is op. De overheid kan haar ambtenaren niet extra betalen, de kosten van de gezondheidszorg blijven ondanks alle ingrepen onbeheersbaar, de overcapaciteit in de binnenvaart moet zoetjesaan in een Europese context worden gesaneerd. Jarenlang zijn de daden van de heelmeester in Den Haag te zacht geweest, ondanks zijn soms scherpe woorden, en het schrijven van het recept kan nu niet langer worden uitgesteld. Nederland is daarin geen uitzondering.

Dat het verzet tegen sanering zich vooral manifesteert in sectoren die het marktmechanisme niet kennen of die de werking ervan hebben mogen frustreren, behoeft geen verbazing te wekken. De "gewatteerde octopus' van de verzorgingsstaat heeft juist in die sectoren gefunctioneerd als het stootkussen waarin de schokken van de dagelijkse werkelijkheid werden gesmoord. Al met al is er een conglomeraat ontstaan van verstarde aanbod- en vraagverhoudingen via een mechanisme van verzekerde aanstelling, gegarandeerde afname, gesloten beroepsgroepen, kartelvorming en prijsafspraken. De geprivilegieerden hebben, hoe zwak zij soms ook staan in economische termen, doorgaans de beschikking over drukmiddelen die op de vrije markt spaarzaam beschikbaar zijn of geheel ontbreken.

DE NATIONALE OVERHEID die, geschaduwd door de Europese autoriteiten, in al deze affaires de natuurlijke tegenspeler is, heeft nog het een en ander uit te leggen. Haar schipperen, haar vergissingen, haar maskerades hebben haar geloofwaardigheid over de hele linie aangetast. Zij heeft zich uiteindelijk in de positie van de boodschapper van het slechte nieuws gemanoeuvreerd. Er is geen alternatief meer voor handen.