Charlotte Ramplings emotionele intelligentie neemt kijker voor haar in; Kilte en kwetsbaarheid in politiek drama

Paris by Night. Regie: David Hare. Met: Charlotte Rampling, Michael Gambon, Robert Hardy, Iain Glen, Jane Asher. Uitgebracht op video door CIC.

Hoewel de Engelse toneel- en televisieauteur David Hare in 1986 de hoofdprijs won op het festival van Berlijn voor zijn speelfilmdebuut Wetherby, is zijn werk toch internationaal weinig bekend geworden. Misschien zijn de preoccupaties van Hare te Brits voor universele erkenning, getuige ook de late video-release van Paris by Night (1988), in tegenstelling tot wat de titel doet vermoeden een zeer Engels drama.

Net als Vanessa Redgrave in Wetherby speelt Charlotte Rampling in Paris by Night een uiterlijk beheerste, sterke vrouw die onder invloed van een reeks min of meer toevallige catastrofes haar harnas ziet verschrompelen en haar ware aard onder ogen krijgt. Paris by Night is bovendien een vernietigend portret van de leugenachtige politieke klasse, die onder aanvoering van Margaret Thatcher in de jaren tachtig het aanzien van de Britse samenleving drastisch wijzigde.

De kracht van Hare ligt onder meer in de dubbelzinnigheid van zijn personages, die zowel gelezen kunnen worden als emblematische of allegorische karakters, maar ook als warmbloedige, paradoxale mensen, voor wie men ondanks hun schurkenrol toch sympathie ervaart.

Van het begin af aan maakt Hare duidelijk dat zijn hoofdpersoon niet deugt. Clara Paige (Charlotte Rampling) heeft als politica haar ziel aan de duivel verkocht, zo blijkt uit de berekende glimlachjes tijdens een verkiezingscampagne, of de manier waarop ze haar privé-leven heeft opgeofferd aan haar grenzeloze ambitie. Ze toont nauwelijks interesse voor een aan haar zuster toevertrouwd zoontje en betuigt haar echtgenoot, een eveneens tot de Conservatieve Partij behorend kamerlid met een alcoholprobleem (Michael Gambon), onverholen minachting.

Beider politieke carrière - zij is Europarlementariër met landbouw in de portefeuille, vandaar de werktitel van de film The Butter Mountain - stoelt op een door bedrog geschraagd zakelijk succes. De vennoot, die daarvan de dupe werd, tracht haar nu te chanteren met zijn kennis van haar verleden. De man wordt knap lastig en verdwijnt door haar toedoen na een toevallige ontmoeting in Parijs voorgoed in de Seine.

Die paar dagen op het van nature als vijandelijk ervaren continent gaat er plotseling nog veel meer mis. De politica dreigt voor het eerst overspel te plegen, er komen anonieme telefoontjes binnen op haar hotelkamer, het zoontje moet een acute blindedarmoperatie ondergaan, terwijl z'n moeder onbereikbaar blijkt en zij raakt haar handtas kwijt. Vooral dat laatste detail - was de handtas niet Thatchers meest symbolische attribuut? - is omineus. Verstrikt in de krochten van de Europese sentimentaliteit (de minnaar woont bij een als contrapunt van de Britse reserve geschilderde, Frans-joodse familie), kan Rampling haar pose van onaanraakbaarheid niet langer vol houden en struikelt fataal.

Er zijn maar weinig actrices denkbaar in deze lastige rol, die kilte en kwetsbaarheid voorschrijft. Rampling is er geknipt voor, met als enige kanttekening dat ze haar emotionele intelligentie, die de Clara Paiges van deze wereld in hun botheid nu eenmaal ontberen moeten, niet verbergen kan. Voor de film is die correctie een uitkomst, want de verfijning van de actrice verhindert dat de kijker onmiddellijk partij trekt tegen de monsterlijkheid van het personage. Tegen beter weten in blijf je hopen op haar redding, een bevlieging van zelfkennis, gewetensaandrift of andere heilzame verweking. Pas op het allerlaatst geschiedt dat wonder, maar dan is het al te laat om het vege lijf nog in veiligheid te kunnen brengen.

Het is zonder meer een daad van rechtvaardigheid dat Paris by Night vijf jaar na dato via de achteringang van de videotheek alsnog beschikbaar komt in Nederland. In de bioscoop zou de film waarschijnlijk toch ten onder zijn gegaan, zoals ook Wetherby. Misschien is het kleine scherm wel het meest geschikt voor subtiele auteurs als David Hare of Dennis Potter, aan wiens televisieserie The Singing Detective niet alleen de aanwezigheid van de magistrale Michael Gambon in Paris by Night herinnert.