Archief gevonden van Friese potestaat "de Kloekmoedige'

ROTTERDAM, 14 JULI. In het Saksische Hoofdstaatsarchief in Dresden is een archief gevonden dat van groot belang is voor de geschiedschrijving van Groningen en Friesland. Het gaat om het bestuursarchief van de hertogen Albrecht en George van Saksen, die van 1498 tot 1515 regeerden over Friesland. Deze regeringsperiode, die een einde maakte aan de Friese Vrijheid, wordt beschouwd als het begin van Friesland als gewest. Over deze periode was tot nu toe nauwelijks historisch materiaal bekend.

De rijksarchivaris in Friesland, mr. D.P. de Vries, noemt de vondst van de archieven “een enorme verrassing”. “We kunnen nu voor het eerst onderzoeken of deze periode het einde betekende van een glorieus verleden of de start van een goed bestuurde provincie.” Vóór de regeringsperiode van de hertogen van Saksen bestond er nauwelijks een centraal gezag in het Friese gebied.

Het archief in Dresden is vorig jaar ontdekt door de archeoloog en historicus P. Baks (31). Een deel ervan was al bekend, omdat een Friese archivaris in 1890 afschriften maakte van een kwart van het archief. Na de Tweede Wereldoorlog dacht men dat de rest van het archief verwoest was tijdens het bombardement op Dresden in 1945. Dankzij financiering door particuliere Friese stichtingen wordt dit jaar het hele Friese archief van de Saksische hertogen - ongeveer 1.200 stukken, bestaande uit 10.000 papieren of perkamenten bladzijden - op microfiche gezet. De eerste films zijn al in het Friese Rijksarchief in Leeuwarden gearriveerd. De laatste hoopt men voor de jaarwisseling te ontvangen.

Het archief bevindt zich volgens Baks “in redelijke staat omdat sinds 1890 niemand het meer heeft geraadpleegd”. De laat-middeleeuwse archiefstukken hebben sterk te lijden van de luchtvervuiling in het voormalige Oost-Duitsland. “Het papier is aan het verzuren en het roet zit op de pagina's”, aldus Baks, die een half jaar in Dresden is geweest om het archief uit te zoeken. Ook het feit dat de documenten met lakzegel en al zijn ingebonden in boeken die opgestapeld in kasten liggen, is slecht voor de conservering.

Albrecht III van Saksen, bijgenaamd de Kloekmoedige, verwierf in 1498 de erfelijke titel van "gubernator en potestaat' over Friesland van de toenmalige keizer Maximiliaan. Hij vestigde zijn macht met behulp van een voor die tijd modern bestuurapparaat met een kanselarij. Daarbij wist hij handig gebruik te maken van de factiestrijd tussen de verschillende lokale Friese machthebbers. De correspondentie en de stukken die dit bestuursapparaat produceerde, zijn in Dresden bewaard, omdat Albrechts zoon George, die in 1500 zijn vader opvolgde, het archief mee terugnam naar Saksen. De periode is taalkundig van belang, omdat door de modernisering van het bestuur het oud-Fries als bestuurstaal verdween.