Waarschuwingen opvangcentra genegeerd; WVC weet al een jaar van crisis asielzoekers

DEN HAAG, 13 JULI. Het ministerie van WVC weet al bijna een jaar dat de opvang van asielzoekers ernstig tekort zou schieten. Reeds in september 1992 heeft de Centrale Opvang Asielzoekers (COA) minister d' Ancona gewaarschuwd dat dit jaar “de uitvoering van de opvang ernstig in gevaar zou komen”.

Reden was de prognose van het ministerie van WVC, dat in zijn begroting voor 1993 17.000 asielzoekers zegt te verwachten, net als voor 1992. Volgens de nieuwe directeur van de COA, T.G. Veenkamp, “heeft het kabinet de opvang van asielzoekers niet willen erkennen als structureel probleem”. De COA, in 1992 nog Interimstichting Opvang Asielzoekers geheten, schrijft in zijn brief van vorig jaar dat de veronderstellingen over het aantal asielzoekers, de doorstroming en het aantal plaatsen in opvangcentra “niet hard” zijn. “Men kan op even goede gronden voorspellen dat het aantal asielzoekers 20.000 of 25.000 zal bedragen.” Volgens de brief is het “gezien de ervaringen in het verleden uiterst gevaarlijk om rekening te houden met een dalende instroom asielzoekers”.

In de concept-begroting van WVC waarop de stichting reageerde, staat dat de doorstroming met de helft zal toenemen, doordat er in gemeenten 30.000 plaatsen beschikbaar komen. Hierdoor zou het aantal opvangcentra kunnen afnemen van 35 naar 27. Opvang door WVC in asielzoekerscentra is per plaats ongeveer twee keer zo duur als decentrale opvang door gemeenten in woningen. De Interimstichting Opvang Asielzoekers schrijft dat “thans alle opvangplaatsen in de centrale opvang volledig benut zijn”, dat er per week 35 extra plaatsen in die opvang moeten worden gevonden en dat “er dus nieuwe centra bij moeten komen!”

In de definitieve begroting is het artikel over de verkleining van het aantal opvangcentra geschrapt. De stichting rekent het ministerie vervolgens voor dat door het nieuwe toelatings- en opvangmodel van het ministerie van justitie - waarbij ernaar wordt gestreefd binnen een jaar over alle asielverzoeken van na 1 januari 1992 te beslissen - “van de 100 asielzoekers 72 een zodanige beschikking krijgen dat zij langer in de opvang blijven”. Bij de opzet van het nieuwe model werd uitgegaan van 50.

Volgens de stichting is de verwachting van 30.000 plaatsen in gemeenten “niet meer dan een vrome wens”. “U lijkt dat ook zelf te beseffen omdat u niet meer dan de huidige 19.000 decentrale opvangplaatsen raamt!”. “Het kabinet is in de financiële ramingen altijd uitgegaan van de meest gunstige cijfers”, zegt directeur Veenkamp van de COA nu. “Men had voorstellingen over de instroom en uitstroom van asielzoekers die niet meer klopten. De instroom is gestegen, maar niet dramatisch. De uitstroom van de asielzoekers naar woningen in de gemeente daarentegen viel veel lager uit dan verondersteld. Daardoor onstonden er stuwingen in de doorstroming.”

Pag 3: Alarm over opvang kwam ook van VNG

Ook de VNG stuurde het ministerie van WVC een reactie op de begroting waarin het zijn ongerustheid over de lage veronderstellingen uitsprak. De brief, gedateeerd 27 november 1992, stelt dat “nu al voorspeld kan worden dat een vermindering in de centrale opvang voor 1993 niet reëel is”, temeer daar er “de laatste tijd sprake is van een ruimhartiger verlenen van statussen aan asielzoekers door het ministerie van justitie”.

Staatssecretaris Heerema (volkshuisvesting) werd door de VNG in november gewaarschuwd tegen de voorgenomen verlaging van het programma gesubsidieerde woningbouw. Toen de staatssecretaris eerder dit jaar in de zogeheten Trendbrief schreef wegens de grote toestroom van migranten versneld tot extra woningbouw over te willen gaan, liet de VNG weten dat het ministerie van VROM nog steeds van te lage ramingen uitging. VROM baseert zich niet op de hoogste "migratievariant' van het Centraal Bureau voor de Statistiek omdat men een verscherpt toelatingsbeleid verwacht. Volgens de VNG is het beter de hoogste variant te nemen, of de eveneens hoge cijfers van het Centraal Planbureau. “Door van een lage verwachting uit te gaan wordt het risico gelopen dat de prognose erg naast de realiteit zal zitten.”

Een woordvoerder van WVC zegt dat over de brieven van de Interimstichting Opvang Asielzoekers “natuurlijk is gepraat”. Een van de resultaten daarvan is het akkoord in maart van dit jaar tussen WVC en VNG over extra woningen voor 30.000 asielzoeker met een verblijfsstatus. Ze wijst erop dat “elke begroting nu eenmaal is gebaseerd op prognoses” en dat voor de asielzoekers geldt dat de instroom in 1992 was afgenomen in vergelijking tot 1991: van 19.461 naar 16.391. In 1992 kwamen er onverwachts meer ontheemden uit ex-Joegoslavië, nu “is de trend” dat er weer meer asielzoekers komen. Geschat wordt dat dit er ongeveer 30.000 zullen worden.

Onder meer door de versnelde procedures van justitie liep het aantal asielzoekers dat in Nederland mag blijven van ongeveer 2700 in 1991 op naar bijna 12.000 in 1992. Het kabinet besloot onlangs de verwerkingscapaciteit van asielaanvragen door het ministerie van justitie uit te breiden van 20.000 naar 25.000.

Volgens het Kamerlid Wiebenga (VVD) “wordt de regering al twee jaar lang gewaarschuwd voor een tekort aan woningen voor asielzoekers”. Ook de Tweede Kamer heeft dit gedaan, maar ging vorig jaar toch akkoord met de begrotingen van Justitie, WVC en VROM.