Statement met een scheermesje Lettre ...

Statement met een scheermesje Lettre International 21, Sommer 1993. 100 blz. DM 15. Rosenthalstraße 13, D-10119 BerlinLiteratuur onopvallend gepromoot Tsjip 3/1. ƒ35 per jaar. KUN kamer 6.11, Postbus 9103 6500 HD NijmegenVis met handjes De Zingende Zaag nr.19, ƒ17,50. Postbus 1077, 2001 BB Haarlem

Statement met een scheermesje

Het omslag van Lettre International maakt een beetje misselijk: op dertig bij veertig centimeter de buik van de kunstenares Marina Abramovic, waar ze met een scheermesje een rode ster in kerfde. De Joegoslavische Abramovic woont in Amsterdam. Het snijden in haar buik was onderdeel van haar performance "Biography' in maart.

De Duitse zomereditie van Lettre International opent met een paar artikelen over "etnoterreur' in Joegoslavië, van een Franse filosoof, een Oostenrijkse schrijver, een Sloveense sociologe en de Tsjechische president Havel. De Sloveense Renata Salecl probeert oude vormen van racisme te onderscheiden van het "postmoderne racisme' dat nu Europa teistert. Modern of "meta'-racisme ziet er onschuldiger uit omdat het zich richt tegen vermeniging van culturen en levenswijzen, maar komt in de praktijk op hetzelfde neer. Media en politici maken, zegt Salecl, maar al te dankbaar gebruik van de in wezen meta-racistische veronderstelling dat de partijen in Joegoslavië, met hun onverenigbare culturen, tóch niet van buitenaf tot vrede te brengen zijn. Onder de dekmantel van onpartijdigheid wordt door het Westen Servisch en Kroatisch racisme in de vorm van etnische zuiveringen getolereerd en zelfs gesteund.

Dit altijd sterk op het Middeneuropese gerichte kwartaaltijdschrift besteedt nu ook uitvoerig aandacht aan Afrika, onder de titel "Pracht und Agonie'. Afbeeldingen van de fraaiste traditionele kunstvoorwerpen staan voor alle duidelijk pal naast foto's van uitgemergelde vluchtelingen. Hier ook vinden we bijdragen die in de eerste plaats literair bedoeld zijn, zoals het mooie "Im Zeichen des Nashorns' van de Tanzaniaanse acteur en auteur Tololwa M. Mollel, die in zijn verhaal een oude Masa-legende verweefde. “Voor de Maasai is elke langdurige gedachtenwisseling net een verbaal banket - luisteren is letterlijk "woorden eten'.”

In het aan opera en toneel gewijde gedeelte valt een stuk op van Charles Rosen over opera, erotiek en homosexualiteit (muziek als de meest erotische kunst), en de voorpublikatie van Wayne Koestenbaums The Queen's Throat: Opera, Homosexuality and the Mystery of Desire. Over Donizetti's waanzinaria van Lucia, een "natte droom': “Lucias Wahnszene (-) schützt das schwule Begehren vor seiner bekanntlich diffusen und suizidalen Natur.”

"Europa's cultuurkrant' Lettre International, met haar honderd grote bladzijden per kwartaal, is ook deze zomer weer veel meer dan de moeite waard.

Lettre International 21, Sommer 1993. 100 blz. DM 15. Rosenthalstraße 13, D-10119 Berlin Literatuur onopvallend gepromoot

Het tijdschrift voor literaire vorming Tsjip, van de Nijmeegse Stichting Promotie Literatuuronderwijs, besteedt aandacht aan het literatuuronderwijs in Vlaanderen. Kees Combat verslaat op, het kan niet anders worden genoemd, een tergend schoolse manier een Leuvens symposium over nieuwe leerplannen (“ik durfde, als uw bescheiden reporter achterin gezeten, mij niet van mijn zeteltje te verheffen. Anders...grrrr!!”). De Leuvense moedertaaldidacticus Johan van Iseghem schreef een heldere en soms vrolijke tekst over de steeds benauwender wordende knelpunten in het hedendaagse literatuuronderwijs: gebrek aan (literair)historische kennis, voorkeur voor andere bezigheden dan lezen, ongedurigheid en weinig concentratievermogen, en van hogerhand het inkrimpen van literatuururen ten gunste van de exacte vakken. Het lees-, spreek- en schrijfgedrag van de leerlingen verpaupert, zegt Van Iseghem, maar als je niet kunt krijgen wat je wilt moet je van minder het beste maken. Hij pleit voor een communicatieve benadering van de literauur, lees- en analysetraining ten koste van encyclopedische overzichten, het streven naar positieve leeservaringen. Hij stelt kortom de leerling hoger dan de literatuur.

Tsjip is een vakblad voor moedertaaldidactici, en staat dus vanzelfsprekend vol met jargon, van het soort waar K. van het Reve's ergste dromen van gemaakt zijn. Wat er uit valt af te leiden is dat het Nederlandse en Vlaamse literatuuronderwijs door enkele didactici, aangevoerd door Wam de Moor, heftig maar wel zeer binnenskamers beschermd wordt tegen grote gevaren van buitenaf. Het gauw te verschijnen nieuwe nummer zal gaan over de Basisvorming.

Tsjip 3/1. ƒ35 per jaar. KUN kamer 6.11, Postbus 9103 6500 HD Nijmegen Vis met handjes

Het uiterlijk van De Zingende Zaag heeft museale kwaliteiten. Vormgever Thomas Widdershoven zag zijn snel uitverkochte "bewaarnummer' van het blad, de "Parabel van de kringloop' in het sigarenkistje, door een unanieme jury verkozen worden tot een der Best Verzorgde Boeken van 1992. En ook met de nieuwe Zingende Zaag, "The Missing Link', is het weer Aaah en Oooh geblazen. Inspiratiebron was ditmaal het gedicht "Ichthyologie' (viskunde) van Gerrit Achterberg. “Er is in zee een coelacanth gevonden, / de missing link tussen twee vissen in.” Dichters, twee vertalers en beeldend kunstenaar Marijke Don reageren op verzoek van de redactie in dit nummer op het gedicht. “Omwille van de demonstratie waar dichters vooral goed in zijn: het aan het licht brengen van verborgen analogieën. De mens is een betekenisgevend dier. (-) Hoe fraai, hoe troostrijk het theoretiseren (bijvoorbeeld over de afstand tussen de woorden en de dingen!) of het maken van nieuwe verbanden (de kunsten) kan zijn, het is niet meer maar ook niet minder dan "de blinddruk van de natuur' waaraan wij betekenis geven.” Aldus hoofdredacteur George Moormann.

Peter Verhelst schreef zes gedichten over de coelacanth, de primitieve kwastvis, de "kleivis waar de Handen nog aan zaten': “Hoe kan ik vergeven dat het geboren is, / mijn gevlekte lichaam van pantserkruiser / over de zeebodem slepend. / Zuiver had ik het gewild / als een doodgeborene.”

Peter Ghyssaert in een prozagedicht waarin een spiegelscherf de link vormt: “ik kende de verhalen van die vrouwen die een man zo slecht behandelen dat hij er stil van wordt en sterker hecht aan het verzamelen van wat hij haat en ik ontdekte dat al onze scherven vazen konden zijn die wij maar liever stuk en scherp hielden...”

Wat je in dit zo op esthetiek gebrande tijdschrift niet dadelijk verwacht zijn verwijzingen naar de maatschappij, naar oorlog en technologische ontwikkelingen, maar er is niets waar hier niet over kan worden gezaagd en gezongen. Van Noach en Oedipus tot en met The Bold & The Beautiful.

Op zaterdag 17 juli wordt dit zomernummer feestelijk gepresenteerd in de Haarlemse galerie Karass. Inlichtingen over deze "blind date': 023-329508.

De Zingende Zaag nr.19, ƒ17,50. Postbus 1077, 2001 BB Haarlem