Rusland is stap dichter bij nieuw stelsel

MOSKOU, 13 JULI. Rusland is een stap dichter bij de vernieuwing van zijn nog uit de tijd van de Sovjet-Unie stammende staatsinrichting gekomen, nu de door Jeltsin bijeengeroepen Constitutionele Vergadering gistermiddag een ontwerp-grondwet heeft goedgekeurd. Maar of het ontwerp ook wet kan worden, hangt af van de plaatselijke politici in de 66 regio's en 21 republieken in Rusland. Zij zullen zich nu elk voor zich over de tekst uitspreken.

De grondwet zou van Rusland een federatie maken waarbinnen regionale bestuurders veel bevoedheden hebben en waar burgers fundamentele vrijheden wordt gegarandeerd als het recht op vrije meningsuiting, op vrij reizen en op privé-bezit van grond. Vooral dit laatste is de afgelopen jaren lang een moeilijk thema geweest.

De hang naar autonomie van regio's en republieken en hun onderlinge strijd om bevoegdheden waren de afgelopen weken voor de Russische president Jeltsin het grootste struikelblok geworden. Veel regio's zijn groter en economisch sterker dan een aantal van de republieken - die evenwel meer bevoegdheden bezitten. De regio's eisten daarom gelijke behandeling in de nieuwe grondwet. Enkele regio's, zoals Jeltsins geboortestad Sverdlovsk en de regio rond Vladivostok, riepen zichzelf al uit tot republiek.

In de gisteren goedgekeurde tekst krijgen de republieken en regio's op economisch terrein dezelfde bevoegdheden, waaronder het uitvaardigen van wetten en het heffen van belastingen. Het overgebleven verschil is vooral symbolisch: de republieken mogen officieel hun eigen staatsburgerschap, taal en vlag invoeren.

Hoewel zij het ontwerp gistermiddag dus met ruime meerderheid aanvaardden, weigerden de helft van de vertegenwoordigers van de republieken en een derde van die van de regio's vervolgens hun handtekening onder de tekst te zetten. Zij stelden dat eerst hun eigen parlementen het ontwerp moesten behandelen. De amendementen waarmee die parlementen zullen komen, moeten in augustus weer door de Constitutionele Vergadering worden behandeld.

Jeltsin riep op 5 juni de door hem bedachte Constitutionele Vergadering bijeen om een eind te maken aan de hardnekkige tegenstand van het parlement onder voorzitterschap van Roeslan Chasboelatov. Dat parlement is volgens de Sovjet-grondwet de enige instantie die die grondwet kan wijzigen. Het gisteren goedgekeurde ontwerp voorziet in de afschaffing van dit parlement. In plaats daarvan komt een federale vergadering bestaande uit een hogerhuis ("Federale Raad') met twee vertegenwoordigers uit elke republiek en regio, en een lagerhuis ("Staatsdoema') met 400 rechtstreeks gekozen afgevaardigden.

De meeste macht gaat naar de president, die voor maximaal twee termijnen van vier jaar door het volk wordt gekozen. Hij benoemt de eerste minister en de president van de centrale bank na goedkeuring van de Doema, en de procureur-generaal en rechters na goedkeuring van de Federale Raad. De president schrijft ook de verkiezingen voor de Doema uit. En als de afgevaardigden twee keer weigeren zijn kandidaten voor de premier te aanvaarden, kan hij de Doema weer ontbinden en nog eens verkiezingen uitschrijven. Hij kan referenda organiseren, de noodtoestand uitroepen en met bijzondere volmachten regeren als zich situaties met “agressie of het dreigen van agressie” voordoen.

Afgezet worden kan de president alleen als hij landverraad of andere ernstige misdrijven pleegt. De Doema kan een afzettingsprocedure beginnen als het hooggerechtshof en het Constitutionele Hof beide vinden dat er “aanwijzingen” voor dergelijke misdrijven zijn. De Federale Raad moet wel met die beslissing van de Doema instemmen.

Het ambt van vice-president, nu bezet door een andere tegenstander van Jeltsin, Aleksandr Roetskoj, wordt afgeschaft. Als de president aftreedt, ziek wordt of overlijdt, neemt de premier zijn functie twee maanden waar totdat er nieuwe verkiezingen worden gehouden.

De ontwerp-wet werd gisteren gesteund door onder anderen Valeri Zorkin, de president van het Constitutionele hof die dit voorjaar nog achter Jeltsins tegenstander Chasboelatov stond. Het lijkt er daarmee op dat Jeltsins poging om zijn eigen ontwerp en dat van het parlement in elkaar te schuiven, de gehoopte uitwerking heeft. En hoewel de nieuwe Russische republiek niet zo "presidentieel' zal zijn als Jeltsin aanvankelijk in zijn hoofd had, lijken de presidentieële bevoegdheden niet onder te doen dan die van zijn toch niet machteloze Franse collega.

Na de stemming gisteren glimlachte Jeltsin dan ook tevreden. De tevredenheid werd wel binnen een minuut getemperd door de weigerachtige houding van republieken en regio's bij het ondertekenen van de tekst, maar Jeltsin vertrok vanmorgen toch in goede stemming met vakantie, zo meldt het persbureau Interfax. Chasboelatov heeft intussen nog niet gereageerd op de tekst. Hij bezoekt deze week het Europese Parlement in Straatsburg.