"Mond dichtplakken was toen toegestaan'; Officier over uitzetting Roemeen

ARNHEM, 13 JULI. De drie marechaussees die een Roemeense asielzoeker op 10 april 1992 bij zijn uitzetting de mond hebben afgeplakt, waarna deze ernstige hersenbeschadiging opliep, valt niets te verwijten omdat “tapen een geoorloofde methode” was en zij handelden “binnen het kader van hun instructies”, aldus de Arnhemse officier van justitie A. Besier.

Gisteren werd bekend dat het OM niet tot vervolging van de drie marechaussees overgaat. Besier kan begrijpen dat die beslissing verwondering wekt, maar wijt dat deels aan de “beeldvorming in de pers”, die de Roemeen “opvoert als een wrak. En dit appeleert aan de subjectieve gevoelens van allerlei mensen.” Uit het rapport van de neuroloog blijkt wel onomstotelijk dat het "tapen' “een belangrijke factor” is geweest bij de hersenbeschadiging die de Roemeen opliep.

U bedoelt dat opzettelijk een verkeerd beeld wordt geschapen?

“Nee, het is afschuwelijk triest wat er van iemand overblijft na zo'n hersenbeschadiging en dat maakt het moeilijker acceptabel voor het publiek dat hier niet drie mensen terecht moeten staan, omdat deze drie mensen in onze ogen niet kan worden aangewreven dat zij foutief gehandeld hebben.”

Volgens Besier valt dat de marechaussees niet te verwijten. “Er is de strikt juridische kwestie of er van opzet of grove schuld sprake is. En het antwoord in het rapport van de rijksrecherche is dat de mensen binnen het kader van hun instructies hebben gehandeld.”

Daar behoorde tapen ook toe?

“Ja, nu gebeurt het niet meer, maar dat was tot op dat moment een toegelaten methode, waarover in 1991 zelfs Kamervragen zijn gesteld, die er niet toe hebben geleid dat die methode is veranderd.”

Bestond er een instructie dat ze mochten tapen?

“Nee, daarvoor bestond geen geschreven instructie. Maar het was geacccepteerd beleid om dat in uiterste situatie te doen.”

Maar wisten ze hoe ze dat moesten doen?

“Ja, daar was geen probleem mee.”

Kregen ze dat onderwezen?

“Nee, niet dat ik weet. Ik denk ook niet dat het tapen apert fout gedaan is. Uit de verklaringen blijkt dat er ook tijdens het tapen over is gesproken dat de neus vrij moest blijven, zodat hij zuurstof binnen zou kunnen krijgen. Hij heeft wel lucht kunnen innemen, maar natuurlijk is er sprake geweest van een zuurstofgebrek. De neuroloog spreekt van een ernstige lichamelijke inspanning die zeer waarschijnlijk geleid heeft tot de verstoring van het zuurbase-evenwicht. Kijk, hij heeft ongelooflijk gesputterd en zich verzet. Er was niets bijzonders als hij rustig zou zijn blijven liggen. Nou is natuurlijk wel de vraag: wie doet dat?”

Besier citeert het medisch rapport, waarin de arts zegt: "Bij meneer H. worden ernstige irreversibele hersenbeschadigingen vastgesteld (..) veroorzaakt door een complex van factoren, waarbij zuurstoftekort een centrale plaats inneemt. Uit de mij ter beschikking staande gegevens kunnen geen bepaalde handelingen aangewezen die alleen en op zich oorzakelijk geacht kunnen worden.' De arts concludeert dan: "Wij kunnen niet anders doen dan daaruit de conclusie trekken dat je niet kunt zeggen: het tapen is de enige oorzaak geweest van de gevolgen.''

Wederom het rapport: 'Wel is aannemelijk dat de belemmering van de ademhaling door het tapen op het moment dat een versterkte ademhaling nodig was, de toegevoegde factor is die de hersenbeschadiging definitief in gang zette.'

Dus het tapen was wel de oorzaak.

“Ik kom aan de conclusie van de arts niet toe omdat mijn voorvraag is: is er sprake van opzet of grove schuld? Wij zeggen als OM nee, want de marechaussees hebben binnen het kader van de op dat moment geleende instructies gehandeld, de man voortdurend in de gaten gehouden en de tape binnen twee minuten weer verwijderd.”

Als je een man blauw ziet worden, weet je toch dat het fout zit?

“Toen hebben ze direct de tape weer verwijderd.”

Ze hebben 'm blauw zien worden?

“D'r is een verkleuring geweest in het gezicht waardoor ze hebben gezegd: we moeten die tape verwijderen.”

Maar toen was het al te laat.

“Toen was het al gebeurd, ja.”

De marechaussees treft dus geen schuld. Wie dan wel?

“Ik moet onderzoeken of drie leden van de Koninklijke Marechausse schuld treft in deze zaak. Het ging er niet om om te kijken of de overheid als zodanig iets te verwijten valt. Dat is een heel andere vraag.”

Zou die vraag heel anders te beantwoorden zijn?

“Nou ja, misschien. Dat is voor een civiele kwestie. Of men verantwoordelijkheid kan leggen bij de overheid die mensen uitzet. Maar je kunt die verantwoordelijkheid niet leggen bij de personen die in een bepaald regime werkten.”

In samenwerking met Joanka Prakken en de VPRO-radio.