Het goede en slechte nieuws uit de Sahel

De NOVIB en het blad "Internationale Samenwerking' van het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking hebben de afgelopen maanden een publiciteitscampagne gevoerd, die steunde op de boodschap dat er goed nieuws te melden is uit de Sahel. In sommige opzichten schetst die campagne een onjuist beeld van de situatie in de Sahel.

De informatie is afkomstig uit Burkina Faso. De situatie in Burkina Faso wijkt echter nogal af van die in andere Sahellanden. Slecht een klein gedeelte van het land behoort feitelijk tot de klimaatzone die Sahel wordt genoemd. Het overgrote deel van het land behoort tot de Soudan-zone, waar de regenval overvloediger is en de nood in het verleden minder hoog was dan in de Sahel. Daarbij is de Sahel meer dan de Soudan de regio van de nomadische veehouderij. In de campagne van de NOVIB wordt geen aandacht aan deze sector besteed. Dat is logisch, want er is geen enkel voorbeeld bekend van een geslaagd project op het gebied van de veehouderij. Het is een lange lijst van tragische mislukkingen. Aan een evaluatie van deze mislukkingen waagt men zich blijkbaar liever niet.

De NOVIB adverteert op dit moment met de slogan “Een project van de NOVIB om de bevolking te steunen in de strijd tegen de oprukkende woestijn is succesvol.” De NOVIB suggereert dat het een wetmatigheid betreft. Het grootste deel van het goede nieuws is echter toe te schrijven aan het feit dat de regenval zich de afgelopen jaren enigszins heeft hersteld.

Burkina Faso is ook een bijzonder Sahelland in de zin dat de inkomensverdeling er aanzienlijk beter is dan in het buurland Mali en dat er een beter politiek klimaat is voor het type organisaties waar de NOVIB mee samenwerkt. Een drietal andere Sahellanden, Mali, Niger en Tjaad zitten nog steeds of weer in grote moeilijkheden. In Tsjaad heerst na meer dan 20 jaar burgeroorlog nog steeds een onstabiel politiek klimaat. De mensenrechten worden er stelselmatig geschonden en grote delen van het land zijn onveilig door rondzwervende gewapende bendes. Mali en Niger hebben grote economische problemen en worstelen met de erfenis van financieel wanbeleid onder de voorafgaande dictatoriale regimes. Bovendien hebben deze landen in hun noordelijke provincies te kampen met opstanden van de Touareg, wier belangen zij nooit hebben erkend.

In politiek opzicht is er dus weinig goed nieuws uit de Sahel.

Grote delen van de bevolking in de Sahel zijn niet georganiseerd en hebben derhalve geen toegang tot graanbanken en erosiebestrijdingsprojecten. Deze mensen behoren tot de echte armen. Voor hen is de situatie niet wezenlijk veranderd na de grote droogtes van 1984 en 1985. In Dogon-dorpen in Mali tracht men al jaren voldoende gierst bijeen te brengen voor het brouwen van gierstebier voor het Dama-ritueel, een van de centrale rituelen in hun cultuur wat slechts eenmaal in de 12 jaar wordt gehouden. Het is de vraag of dat ooit nog kan. Ongeveer 100 kilometer ten oosten van deze Dogon-dorpen vechten kleine groepen gemarginaliseerde nomadische veehouders voor hun bestaan. Hun samenleving valt uit elkaar en er is niemand die zich om hen bekommert. Ieder jaar zijn er in gebieden als deze lokale hongersnoden, hetzij door een lokale droogte, hetzij door vogel- en sprinkhanenplagen. Dit slechte nieuws komt ook uit de Sahel.