De VN in Mogadishu

TERWIJL DE DISCUSSIE over het hoe, waar en wanneer van vredesoperaties binnen en buiten de muren van het VN-hoofdkwartier in New York voortwoekert, doen blauwhelmen op verschillende plaatsen in de wereld en onder barre en levensbedreigende omstandigheden dagelijks nieuwe ervaringen op. Die ervaringen tonen het hele scala van algemene politieke weifelmoedigheid tot staaltjes van persoonlijke moed. Van de Franse generaal Morillon die in Bosnië het Servische artillerievuur trotseerde om zijn loyaliteit met wanhopige burgers te tonen en zo de publieke opinie wakker te schudden, tot de Amerikaanse bevelhebber in Mogadishu die bedolven werd onder veldlazaretten omdat hulpverlenende regeringen hun gevechtseenheden liever thuis hielden.

In datzelfde Mogadishu zijn de Verenigde Naties nu bezig te ontsporen. Wat was begonnen als voedselverstrekking aan een uitgehongerde bevolking ontaardt snel in een regelrecht en bloedig gevecht met de stadsguerrilla van de plaatselijke krijgsheer Aideed. Moordaanslagen op VN-personeel worden bestraft met helikopteraanvallen op Aideeds vermeende steunpunten, waarop weer nieuwe aanslagen volgen enzovoort. In die vicieuze cirkel worden nu ook journalisten betrokken die zich tot voor kort de onpartijdige verslaggevers waanden van een uit de hand gelopen misverstand. Het door Aideeds propaganda onder de bevolking van de Somalische hoofdstad aangewakkerde misverstand namelijk dat de blauwhelmen door charitas gemaskeerd imperialisme zouden bedrijven.

DE OPERATIE "Restore hope' dreigt zodoende een voorbeeld te worden van alles wat er in een vredesmissie mis kan gaan. Vanaf het aan land gaan van de eerste Amerikaanse kikvorsmannen eind vorig jaar heeft de onderneming te lijden gehad van de tegenstrijdigheden in de doelstelling: de bevolking zou worden geholpen met instemming van de verschillende krijgsheren en die krijgsheren moesten via een proces van onderlinge verzoening worden omgevormd tot de beheerders van een nieuwe orde in Somalië. Bovendien werd op het hoogste niveau onderstreept dat de grootscheepse bemoeienis der Amerikanen slechts van zeer korte duur zou zijn. Zeker Aideed met zijn controle over Mogadishu's haven en daarmee over de bevoorrading van nagenoeg geheel Somalië begreep dat zijn tijd nog niet voorbij was.

De Verenigde Staten hebben het zware werk ten slotte aan de Verenigde Naties overgelaten. Weliswaar vormen Amerikaanse eenheden nog steeds de kern van de vredesoperatie, maar hun aantal is te gering geworden om het psychologische voordeel dat het machtsvertoon hun aanvankelijk verschafte te kunnen behouden. En iedere dag die het vergt om Aideed uit te schakelen keren zich meer bewoners van Mogadishu van de blauwhelmen af.

DE VN BEROEPEN er zich nu op dat zij een politiële actie voeren tegen een beperkte maar hardnekkige groep die de goede werken elders in het land dwarsboomt. Toevallig neemt deze groep een strategische positie in, met name in de internationale publiciteit. Op deze situatieschets valt niets af te dingen, maar in die voorstelling van zaken wordt één ding onderschat, het zichtbare effect. En ondefinieerbare slachtoffers van raketaanvallen hebben nu eenmaal per definitie de publieke opinie aan hun kant.

Zo degenereren de VN meer en meer tot het doelwit van een dubbel verwijt: in Bosnië wordt de Volkerenorganisatie zwakte verweten, in Somalië gewelddadigheid. In beide gevallen kon het verwijt uitgroeien tot een veroordeling als gevolg van het uitblijven van resultaten. En die resultaten blijven uit omdat in Bosnië zowel als in Somalië als uitgangspunt voor de interventie was gekozen dat de vrede moest worden gehandhaafd danwel hersteld in samenspraak met degenen die de vrede nu juist hadden verstoord. Als één ervaring van belang is dan is het wel deze: dat het met geweldenaars kwalijk vrede stichten is.