Noord-Korea blijft een onberekenbare factor voor de Amerikanen

Op de Brug Zonder Terugkeer die de twee Korea's van elkaar scheidt liet Bill Clinton zaterdag zijn tanden zien. Wanneer communistisch Noord-Norea ooit een aanval met kernwapens overweegt op het kapitalistische Zuid-Korea zal dat het einde van Noord-Korea zelf betekenen, liet de Amerikaanse president onheilspellend weten. De VS zullen een dergelijke actie niet tolereren en om daarop een voorschot te nemen kondigde Clinton aan dat de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Zuid-Korea niet zal worden afgezwakt.

Dat is taal die de Zuidkoreanen graag willen horen, veertig jaar na de Koreaanse burgeroorlog, die op 27 juli 1953 met een wapenstilstand werd beëindigd. Onder Clintons voorganger George Bush was het Amerikaanse leger geleidelijk begonnen zijn aantal in Zuid-Korea gelegerde militairen te verminderen, van 40.000 tot de huidige 36.000. En in 1991 besloot Bush de Amerikaanse kernwapens uit Zuid-Korea terug te halen. Seoul vreesde toen dat Washingtons militaire paraplu niet meer voldoende bescherming zou bieden, vooral sinds de hardnekkige geruchten van de afgelopen jaren dat Pyongyang bezig was met de ontwikkeling van nucleaire wapens en daar volgens buitenlandse deskundigen zeer ver mee was gevorderd.

Noord-Korea's weigering, begin dit jaar, om nog langer inspecties toe te staan van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA), dat toezicht houdt op de naleving van het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) en vervolgens de aankondiging dat het land zijn handtekening onder het NPV zou intrekken brachten Zuid-Korea aan de rand van een zenuwinzinking. De dictator van Noord-Korea, Kim Il Sung, beraamde voor de tweede maal in zijn leven een invasie van het zuiden, zo redeneerden de Zuidkoreaanse leiders.

Misschien was/is dat ook wel zo. Kim is een communist van het eerste uur, die alleen verantwoording aan zichzelf schuldig is. Hij is bezeten van de hereniging van het Koreaanse schiereiland onder communistische vlag, met, uiteraard, Kim Il Sung als grote roerganger. Dat ideaal wordt met het klimmen der jaren voor Kim steeds nijpender; hij is nu 81. Zijn 50-jarige zoon en beoogde opvolger, Kim Yong Il (Baby Kim), beschikt bij lange na niet over de wilskracht van zijn vader, die het daarom niet aandurft de macht alvast over te dragen.

Noord-Korea heeft in zijn veertigjarige bestaan nooit veel vrienden gehad en het kleine aantal dat er was brokkelde de laatste jaren stukje bij beetje af. Eerst ontvielen Pyongyang de landen van Oost-Europa; ze knoopten betrekkingen aan met Zuid-Korea - al hielden de meeste landen ook hun diplomatieke missies in Noord-Korea open. In 1991 besloot Kims grootste bondgenoot, de Volksrepubliek China, tot het uitwisselen van ambassadeurs met Zuid-Korea.

Isolement kan in het betrokken land tot twee reacties leiden: het maken van een vreemde sprong, of inbinden en wachten op betere tijden. In het geval van de onberekenbare Kim Il Sung werd met beide rekening gehouden. Kim is een man die in staat moet worden geacht de vernietiging over zichzelf af te roepen met een alles-of-niets oorlog.

Clinton voorspelde zaterdag de uitslag van die oorlog: het zou niets worden voor Noord-Korea. Dat lijkt vast te staan: mocht Noord-Korea ooit de beschikking hebben over kernwapens en deze gaan inzetten tegen Zuid-Korea, dan zouden de Amerikanen met hun enorme "overkill' Kim en de zijnen kunnen verpletteren. En zoals de politieke verhoudingen in het gebied nu liggen, zullen noch de Russen noch de Chinezen dit keer de Noordkoreanen te hulp schieten. Maar hoe zou dat militaire antwoord van de Verenigde Staten er uit zien?

Het is onwaarschijnlijk dat Clinton zou besluiten tot een tegenaanval met kernwapens. Hoe verschrikkelijke een Noordkoreaanse aanval op het voor de hand liggende doel: Seoul, ook zou zijn, een Amerikaanse kernaanval op Pyongyang ligt niet voor de hand. De VS zouden voor het oog van de wereld niet "even slecht' willen zijn als de Noordkoreanen. Dus zouden de Amerikanen alleen kunnen antwoorden met tactische conventionele bombardementen en eventueel met een invasie.

Kim Il Sung kent deze verhoudingen ook en daarin schuilt zijn kracht. Noord-Korea is een muis, maar wel een die kan brullen. Er staan een miljoen militairen klaar om eventuele binnendringers van het bergachtige land te verdrijven.

Kim is de niet de kluizenaar waar velen hem voor hielden. Vorige maand toonde hij, eigenlijk voor het eerst, enige realiteitszin door de aangekondigde terugtrekking uit het NPV op te schorten, in afwachting van onderhandelingen met de VS. De twee partijen zijn nog steeds in gesprek - woensdag wordt een nieuwe ronde van besprekingen gehouden in Genève.

En vandaag reageerde Noord-Korea poeslief gereageerd op de rake woorden van Clinton. In plaats van de gebruikelijke lik-op-stuk taal tegen de "Yankee-imperialisten' repatrieerde Pyongyang als gebaar van goede wil de stoffelijke overschotten van 17 Amerikanen die tijdens de Koreaanse oorlog zijn gesneuveld. Het was het grootste aantal gedode Amerikanen dat sinds het einde van de oorlog in een keer is teruggestuurd. (In totaal zijn slechts enige tientallen van de naar schatting 8.000 Amerikanen die nog worden vermist in de Korea's en vermoedelijk op Noordkoreaans grondgebied liggen ooit gerepatrieerd.)

Kim Il Sung verkiest, voor het moment, de weg van de dialoog. Zijn toegeeflijkheid hoeft echter niet te betekenen dat het land tot inkeer is gekomen. Kim beseft dat een offensief niet opportuun is, al was het alleen maar omdat de bom nog niet af is. Kim bindt in en wacht op betere tijden.