Italiaanse gezondheidszorg verziekt door smeergelden

ROME, 10 JULI. Italië is aan een nieuw hoofdstuk begonnen in de corruptie-affaire, met een mysterieuze dood, beroemde wetenschappers, reclamemakers en grote multinationals, en als hoofdrolspeler een ex-minister voor wie ziektes - van gewone verkoudheden tot aids - een bron van smeergeld waren.

In wat eens zijn politieke machtsbasis was, Napels, kan de liberaal Francesco De Lorenzo zich nauwelijks meer vertonen. Mensen in een restaurant schelden hem uit. Op de veerboot naar Capri eisen medepassagiers dat hij wordt verwijderd. Zelfs zijn vrouw, gangmaker in het mondaine leven aan de golf van Napels, heeft hem in de steek gelaten.

In het voorjaar moest De Lorenzo aftreden als minister van gezondheid omdat hij werd verdacht van het kopen van stemmen. Ik ben onschuldig, zo verdedigde hij zich. Maar het onderzoek ging door, en een van zijn naaste medewerkers, Giovanni Marone, ging praten. Niet alleen over het kopen van stemmen. Maar ook over de systematische manier waarop De Lorenzo, die zich een zekere faam had verworven als manager, de ziektes van het menselijk lichaam als een goudmijn exploiteerde. Overal waar zijn ministerie over besliste moest voor worden betaald.

De Lorenzo, afkomstig uit een welgestelde Napolitaanse artsenfamilie, leeft op zeer royale voet, en een deel van het geld ging naar zijn kleine Liberale partij. Maar soms was de brandkast vol en was er toch nog contant geld over, vertelde Marone. En dan ging Renato De Lorenzo, de broer van de minister en het financiële brein van de familie, er staatsleningen voor kopen. Tussen 1990 en 1992 heeft de minister volgens zijn secretaris Marone op deze manier 1,5 miljard lire, bijna twee miljoen gulden, opzij gelegd.

De justitie is bij de corruptie in de gezondheidszorg terechtgekomen via de reclamespotjes waarin op de gevaren van aids wordt gewezen. Reclamebureaus hebben tienduizenden, soms honderdduizenden guldens aan steekpenningen betaald om deze spotjes te mogen maken. Het zijn grote namen zoals Young & Rubicam (president en managing director gearresteerd) en Mac-Publicis (managing director gearresteerd).

Maar de bedragen die hier omgingen zijn kinderspel vergeleken bij wat grote farmaceutische bedrijven op tafel hebben gelegd. De huidige minister van gezondheid, Maria Pia Garavaglia, schatte dinsdag dat de samenzwering tussen De Lorenzo, wetenschappers en de farmaceutische industrie de staat honderden miljoenen guldens heeft gekost.

Net als elders in Europa beslist een speciale commissie over de vraag of en voor welke kwalen bepaalde medicijnen mogen worden verkocht in Italië. Daarnaast is er een andere commissie die de prijs vaststelt. Grote farmaceutische bedrijven hebben met geld gesmeten om hun medicijnen door de commissies te krijgen en er een hoge prijs voor te kunnen vragen. Zo kregen ze gedaan dat in Italië medicijnen zijn toegelaten die elders worden geweerd omdat ze geen aantoonbaar effect hebben of niets toevoegen aan wat al te krijgen is. Soms gaf de commissie medicijnen een bredere indicatie mee dan elders, waardoor ze vaker worden voorgeschreven. En altijd is de prijs te hoog. Voor de meeste medicijnen geldt dat ze nergens zo duur zijn als in Italië. “Het prijsniveau is hier een factor twee te hoog, het gebruik is een factor drie tot vier hoger dan elders in Europa”, zegt een manager van een farmaceutisch bedrijf die anoniem wil blijven.

Marone heeft de namen van zestien bedrijven genoemd die steekpenningen hebben betaald. Een daarvan is Smith & Kleine, onderdeel van de Britse multinational Beecham. De president en de managing director van de Italiaanse tak hiervan zijn eind vorige maand gearresteerd. Ook binnen de farmaceutische industrie wordt verwacht dat er nog meer arrestaties zullen volgen.

De affaire betekent het demasqué van een aantal prominente medici die lid waren van het comité dat de prijzen moest vaststellen: onder hen Duilio Poggilini, sinds 1973 directeur-generaal geneesmiddelen op het ministerie van gezondheid en voorzitter van de EG-commissie die streeft naar harmonisering van medicijnen binnen de Gemeenschap. Ze worden nu “de bende van de gezondheidszorg” genoemd.

Een van de hoofdrolspelers maakt deze schande niet meer mee: Antonio Vittoria, decaan van de geneesmiddelenfaculteit in Napels, en nauw bevriend met zijn stadgenoot De Lorenzo, wiens eerder dit jaar gearresteerde vader de decaan van de medische faculteit is geweest. Vittoria is eind vorige maand overleden. Een hartaanval, zegt zijn arts. Maar nu wordt deze arts vervolgd omdat duidelijk is geworden dat Vittoria met gif zelfmoord heeft gepleegd, uit schaamte over zijn rol in de affaire. Gisteren is bekend geworden dat de professor een document heeft achtergelaten met informatie voor de justitie.

Over de affaire hangt de schaduw van de vrijmetselarij. In de tas van Vittoria zaten documenten waaruit blijkt dat hij lid was van de loge Grand'Oriente - een loge die nauwelijks in opspraak is gekomen. Maar op de lijst van de geheime vrijmetselaarsloge Propaganda Due, die begin jaren tachtig is verboden, stonden enkele betrokkenen bij de smeergeldaffaire: onder hen Duilio Poggilini en Ferruccio De Lorenzo, de vader van de minister. De justitie onderzoekt nog of vrijmetselaarsloges een rol spelen in dit schandaal.

De corruptie binnen de gezondheidszorg die nu aan het licht komt, heeft tot woedende reacties geleid. De meeste Italianen zetten de gezondheidszorg bovenaan hun klachtenlijst. Iedereen heeft zijn eigen griezelverhalen. Muizen in de operatiekamer tijdens een hartoperatie. Zieken die twee weken lang geen schoon laken krijgen, en voor hun eten zijn aangewezen op hun familie. Artsen en verpleegkundigen die de presentielijst tekenen en daarna naar het strand gaan. De Italiaanse uitgaven voor gezondheidszorg zijn even hoog als die van andere EG-landen, maar het resultaat blijft daar ver bij achter. Nu wordt voor iedereen zichtbaar dat een van de oorzaken van die achterstand de enorme corruptie is.