"Gevoelsmatig zeg ik: de voetbalrechten horen bij de publieke omroep'; "Als de rechten naar RTL gaan, betekent dat 't einde van een van de drie netten'; "Momenteel wordt soms op 36 plaatsen opnieuw het wiel uitgevonden'

De clubs zijn voor hem vergelijkbaar met de omroepen, de coaches komen overeen met de producenten en de spelers fungeren als de sterren in een soap-opera. De tv-wereld is hetzelfde glazen huis als de KNVB. Voor CEES WOLZAK was het dit voorjaar een kleine stap van Hilversum naar Zeist, waar hij tot ieders verrassing in dienst trad als directeur betaald voetbal.

Toen de KNVB begin dit jaar onderhandelde met de NOS over een nieuw meerjarig contract inzake de tv-rechten voor voetbalflitsen, waren weinigen op de hoogte van de curieuze positie waarin Cees Wolzak (52) zich op dat moment bevond. Als algemeen directeur van de TROS moest hij als lid van het NOS-bestuur een standpunt innemen over de vele miljoenen die van de publieke omroep naar Zeist zouden vloeien. Op hetzelfde moment voerde hij met headhunter Egon Zehnder gesprekken over een aanstelling als directeur van de voetbalbond. “Ik verkeerde in die fase nooit in een conflict of interest”, zegt Wolzak, nu hij eenmaal in Zeist de touwtjes in handen heeft genomen. “Voor de KNVB was het om kwaliteitsredenen goed dat de beelden naar de publieke omroep gingen. En voor de publieke omroep blijft het van grote strategische waarde om de rechten in handen te houden. De belangen waren dus wederzijds.”

Cees Wolzak studeerde op Nijenrode, werd in 1971 directeur-uitgever van het blad Intermediair, een vakblad voor het bedrijfsleven. Vanaf 1973 fungeerde de geboren Amsterdammer als oprichter en directeur van een vakbladendivisie bij de VNU. In 1978 startte hij met Ed van der Wolk een serie commerciële bladen. De uitgeverij maakte na twee jaar een omzet van viereneenhalf miljoen gulden. Maar de kleinschaligheid kon de initiatiefnemers niet voldoende boeien en het bedrijf werd verkocht. Wolzak werd teruggevraagd door VNU waar hij aan de wieg kwam te staan van FilmNet, waarin deze uitgever participeerde.

Nederland bleek echter nog niet rijp voor abonnee-tv. VNU trok zich terug wegens de aanloopverliezen die hoger opliepen dan begroot, waarna Wolzak op een dood spoor terecht kwam. In 1988 trad hij bij de TROS in dienst als algemeen directeur. Hoewel hij vorig jaar werd gevraagd om voorzitter Minderop op te volgen, ging hij in op het aanbod van de KNVB, die al drie jaar op zoek was naar een directeur betaald voetbal. Het feit dat de TROS enkele maanden daarvoor de plannen voor een commerciële metamorfose had opgegeven, maakte de afweging een stuk eenvoudiger. “Ik begon vorig jaar de toekomst voor de publieke omroep somber in te zien. Nog steeds ben ik daar niet erg optimistisch over. Het publieke bestel kan zich alleen nog redden als er op de diverse netten door de omroepen wordt samengewerkt. Maar dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. Als twee bedrijven fuseren duurt het ook een mensenleven voordat de verschillende culturen versmolten. Daarom zal de commerciële omroep in handen blijven van de Luxemburgers. Elk ander initiatief is gedoemd te mislukken. Dit alles hebben we te danken aan een totaal gebrek aan visie destijds bij het CDA. Maar laat ik hier niet verder op doorgaan, want dan ga ik me weer kwaad maken.”

Ondanks zijn overstap naar de KNVB behoort de radio en televisie-wereld toch nog vaak tot zijn werkterrein. Deze media-tak is immers uitgegroeid tot een zeer belangrijke bron van inkomsten voor de sportwereld. Alleen zit hij nu aan de andere kant van de tafel als er onderhandeld moet worden over uitzendrechten. “Dat vind ik eigenlijk heel aardig. Ik ga nu de gesprekken in als de rechtenhouder van het meest aantrekkelijke tv-produkt. De voetbaluitzendingen scoren nog steeds de hoogste kijkcijfers. Mijn stelling luidt dan ook: als de voetbalrechten naar RTL gaan, betekent dat op termijn het einde van een van de drie netten. Er wordt rondom het voetbalgebeuren naar schatting 80 tot 100 miljoen op tv aan commercials uitgezonden. De adverteerders zullen mét de voetbalbeelden overstappen naar RTL. Dan moet het kijk- en luistergeld omhoog. Dat is politiek niet haalbaar. De minister zal echter zeggen: "als de STER het gat niet meer kan dichten kunnen we beter een zender opdoeken.”

De gewetensvraag of RTL 4 (of -5) een kans maakt over twee jaar in het bezit te komen van de rechten, beantwoordt Wolzak openhartig. “Gevoelsmatig zeg ik: de voetbalbeelden horen bij de publieke omroep thuis. Als het aan mij ligt, komt daar ook geen verandering in. Maar dan zal het bestel op een acceptabel niveau overeind moeten blijven. Ik zit hier voor de zaak. Mijn voormalige collega Marcel van Dam (voorzitter Vara, red.) zei altijd: "Geld is money'. Ik zal de belangen van de KNVB moeten dienen.”

Wolzak wil de commerciële stations echter niet met lege handen laten staan. Met meer dan normale interesse heeft hij de bekendmaking van RTL 5 gevolgd, een zender die zich gaat richten op jonge mannen en veel sport zal uitzenden. “Het is belangrijk dat de beeldvorming van het produkt voetbal zo goed mogelijk wordt. Daarom denk ik aan packaging. RTL zou je bijvoorbeeld de rechten van de eerste divisie kunnen verkopen, gekoppeld aan beelden van andere voetbalcompetities.” Actueler is de verkoop van de rechten voor abonnee-tv. Volgens het contract NOS-KNVB, waarmee een bedrag van zeventien miljoen per jaar is gemoeid, mag de publieke omroep de abonnee tv-rechten aan derden verkopen waarbij de voetbalbond meeprofiteert. De NOS overweegt zelf ook abonnee-tv in te voeren, maar in de ogen van Wolzak ligt het voor de hand dat de beelden worden doorverkocht aan FilmNet. Ook omdat er naar zijn smaak in Nederland geen markt is voor twee abonnee tv-kanalen. “FilmNet schijnt het nu best aardig te doen. Dat zeg ik niet omdat ik een van de oprichters ben geweest. We moeten geen situatie krijgen dat twee zenders elkaar doodconcurreren. Dan zouden we de rechten helemaal niet kwijt kunnen. Het gaat om de meest aantrekkelijke deal. Als de meter maar aan het begin van het nieuwe seizoen gaat tellen.”

FilmNet krijgt dan de mogelijkheid tot 1996 met een maximum van dertig wedstrijden per seizoen elk weekeinde een live-reportage te verzorgen. De data van de geselecteerde duels mogen voor de tv-programmering niet wijzigen. En dat geldt net zo goed voor Ajax-Feyenoord, Ajax-PSV als MVV-Cambuur. Ook de NOS mag komend seizoen op het open net een enkele topwedstrijd rechtstreeks op de buis brengen. Het sectiebestuur-Van Rooijen was daar afgelopen seizoen juist erg terughoudend in geworden. “Je moet inderdaad uitkijken voor overkill. Het doseren van een produkt is het moeilijkste wat er bestaat. Bij de TROS sloot ik voor vijf jaar een contract af over Medisch Centrum West. Na een marktonderzoek durfde ik dat risico wel te nemen. Na twee jaar dacht ik: zal dit nu nog drie jaar scoren?. Inderdaad namen de kijkcijfers wel wat af. Maar de serie bleef toch een succes.”

De eerste maanden in zijn nieuwe functie heeft Wolzak benut door een ronde te maken langs de clubs. Een van zijn medewerkers heeft hem al de bijnaam Woody de Woodpecker gegeven omdat hij voortdurend de thuisbasis in Zeist in- en uitvliegt. Afgezien van de nuttige oriëntatie leerde Wolzak dat het imago van de KNVB allerminst positief is. Een ontoegankelijk apparaat. “Zelfs met mijn gebrekkige kennis kon ik een hoop klachten weerleggen. Ik vroeg dan hoe vaak er die week contact met Zeist was geweest. Ik zei vervolgens: vermenigvuldig dat met 36 en kijk nu naar de bezetting bij de bond. Die is natuurlijk niet toereikend. Het lijkt me een goede investering als het apparaat in Zeist wordt uitgebouwd. Ik denk daarbij aan een service-desk voor de clubs op het gebied van bedrijfsvoering en commercie. Momenteel wordt soms op 36 plaatsen het wiel opnieuw uitgevonden. De KNVB moet om dit te voorkomen een of twee marketingspecialisten aantrekken. Daar zijn nu financiële middelen voor.”

Tevens wordt in Zeist op korte termijn de lang verwachte aanstelling van een communicatiemanager verwacht. “Die man moet twintig procent van zijn tijd besteden aan public affairs in het Haagse circuit. Bij toeval, omdat op 30 juni het voetbalvandalisme in de Tweede Kamer aan de orde komt, ben ik er achter gekomen hoe weinig politici op de hoogte zijn van de situatie in het betaalde voetbal. Zij moeten zich met de juiste infomatie kunnen profileren. Momenteel heerst in Den Haag de simpele gedachte: Bergkamp en Jonk gaan naar Inter Milaan voor 36 miljoen gulden, dus de KNVB is rijk.” Het plan dat in de Kamer leeft om de politiekosten door te berekenen komt wellicht uit dit soort berichten voort. “Ik ben daar absoluut geen voorstander van. Er zijn niet zoveel rellen meer. De discussie focust zich zo helemaal op het vandalisme dat voornamelijk buiten de stadions plaatsvindt. Daar irriteer ik me suf aan. Bovendien als je dat dan wil, mogen wij als klant ook gaan bepalen dat de politie in roze uniformen gaat lopen? En zijn we in de gelegenheid offertes van particuliere diensten op te vragen uit oogpunt van prijsconcurrentie?”

Vitesse-voorzitter Aalbers vroeg zich bij de aanstelling van Wolzak spottend af, of de nieuwe directeur nog wel voor de vut ingewerkt zou raken bij de KNVB. De specialist op het gebied van communicatie en management, die zegt meer een hockey-achtergrond te hebben en woensdagavond wat zaalvoetbalt om zijn conditie op peil te houden, doet echter nu al voorkomen of hij jarenlang in de Zeister bossen rondwandelt. Wolzak bruist van de ideeën. “Er moet meer marktonderzoek naar voetbalbezoek worden verricht. Wie gaat er naar een wedstrijd en waarom? Het produkt dient op grotere schaal te worden verkocht. Dan moet je uitwassen als het gedonderjaag met racistische uitingen eerst uitbannen. Kom met een servicekaart. De kaartverkoop bij de clubs is niet van deze tijd. De accommodaties moeten aantrekkelijker worden. Hekken weg! Sinds je in de bioscopen wat ruimer zit gaan er weer wat meer mensen naar de film. De KNVB heeft niet voor niets een accommodatiefonds. Kijk naar Willem II. Dat heeft een prachtig stadion gekregen met ronde hoeken. In de dienstverlenende sfeer wil ik gezamenlijk gaan inkopen. Bijvoorbeeld de rotatieborden die vanaf komend seizoen zijn toegestaan.”

Maar in andere zaken denkt Wolzak toch ook conservatief. Het toelaten van meer buitenlanders valt volgens hem niet te rangschikken onder de EG-norm van vrij verkeer van goederen en personen, want “voetbal is cultuur. Daar moet je anders mee omgaan. Met mijn boerenverstand kan ik bedenken dat de rijke clubs met meer buitenlanders nog rijker worden. Je krijgt dan scheef getrokken competities.” Inkrimping van de Nederlandse eredivisie ziet hij alleen zitten als er clubs verdwijnen. Bij de Europese competitie zet hij grote vraagtekens. “Het is mijn plan een universiteit een onderzoek te laten doen naar de gevolgen voor de attractiviteit van de nationale competitie als dit gaat gebeuren. Ik wil de bedrijfseconomische en voetbaltechnische consequenties graag weten. Een Nederland-België-competitie? Ik zie me nog zitten achter dat geborduurde netje als er weer eens een van die befaamde interlands op de radio was. Het zou een voorlopige stap kunnen zijn.”

Op korte termijn doemt het grillige competitieprogramma op als een van de eerste uitdagingen. RKC-Feyenoord is al verschoven. Wie volgt? “Wat hier op dit punt gebeurt is inderdaad uniek. We willen het EK 2000, maar over de grens zullen ze ongetwijfeld schamper roepen: "Moet dat in dat land met die lastige burgemeesters?' Je moet de burgemeesters een argument uit handen slaan om wedstrijden nog langer te verbieden door als KNVB ervoor te zorgen dat voetbalrellen tot het verleden behoren. Als je alle problemen onder controle hebt, leg je hen een programma voor. Dat laat je ze ondertekenen gelijk een convenant. Sectievoorzitter Jos Staatsen heeft als burgemeester van Groningen nooit een wedstrijd verboden. Dat is de juiste instelling. De rest kiest de weg van de minste weerstand.”