Frico sluit, Warga zonder karnemelksepap

WERGEA, 10 JULI. De supermarkt verkoopt melk alleen in glazen flessen. De eigenaar haalt ze zelf uit de zuivelfabriek, die een tiental meters achter de winkel staat. De weg naar de fabriek heeft simpel Fricoweg. In het "centrum' van het dorp, bij de brug over de Wergeaster Feart, denderen om de paar minuten de witte Frico-vrachtauto's naar de fabriek.

Het Friese dorpje Wergea, officieel Friestalig sinds 1987, is verweven met de melk- en boterfabriek van de Frico, sinds enige tijd Friesland Frico Domo (FFD). Ruim honderd jaar geleden - in 1886 - opende hier de eerste coöperatieve zuivelfabriek van Nederland. Vele Wergeasters verdienden er sindsdien hun brood. Nog steeds biedt de fabriek (310 werknemers) werk aan ongeveer 100 van de 1.800 dorpelingen. In de zuivelfabriek "Warga' staat de flessenlijn van het Friesland Frico Domo-concern. Er worden ruim dertig melkprodukten gemaakt, variërend van toetjes tot karnemelksepap en melkpoeder.

Volgend jaar om deze tijd is de fabriek echter dicht - een afgesloten hoofdstuk in de ingrijpende reorganisatie die de zuivelcoöperatie doormaakt. Twee fabrieken, in Tuk en Oosterzee, hebben hun poorten al gesloten en het aantal banen is met 1.200 gereduceerd. De saneringsoperatie moet in 1995 een besparing hebben opgeleverd van 90 miljoen gulden. “We kunnen niet winstgevend draaien op twee locaties”, licht directeur A.A. Olijslager van FFD (3.800 werknemers in Nederland, jaaromzet vier miljard gulden) het besluit toe om "Warga' te sluiten. Er is becijferd dat handhaving van twee melkfabrieken het concern een miljoen gulden verlies per maand oplevert, vanaf juli volgend jaar.

Straks wordt de melkproduktie geconcentreerd in de vestiging in Groningen (310 werknemers) waar melk in pakken wordt geproduceerd. Het marktaandeel van de melkfles neemt gestaag af, aldus Olijslager, daarom ook kan een zelfstandige flessenlijn in het Friese dorp niet blijven bestaan. De glaslijn wordt overgeheveld naar Arnhem waar Frico-flessen straks worden gevuld bij Coberco. Als de consument de melkfles zal preferen boven het weggooipak, uit milieuoogpunt bijvoorbeeld, dan wil FFD eventueel een nieuwe flessenlijn openen in Groningen.

Maar de Centrale Ondernemingsraad (COR) en vakbonden geloven niet in de cijfers van de directie. De COR adviseerde vorige week negatief over sluiting. Volgens de COR zal de melkprijs voor de boeren aanzienlijk dalen als de fabriek dichtgaat. Een door de COR ingehuurd onderzoeksbureau heeft berekend dat dit de boeren 18,9 cent per kilogram melk kost. “De directie maakt een onjuiste schatting en geeft geen bedrijfseconomische onderbouwing van de sanering”, zegt COR-voorzitter K. Sietsema. “Er is nooit aangetoond dat distributie vanuit één locatie goedkoper zou zijn dan vanuit twee.” Vergeten wordt, aldus Sietsema, dat overplaatsing van de consumptiemelk naar Groningen en uitbesteding aan Coberco jaarlijks vijf miljoen gulden aan extra transportkosten met zich meebrengt. Optimalisering van de huidige fabriek vergt volgens de directie ten minste twintig miljoen gulden aan investeringen. De COR gaat ervan uit dat minder dan de helft van dit bedrag nodig zal zijn.

Enkele weken geleden werd het actiecomité "Vrienden van Warga' opgericht, waarin de Stichting Leefbaar Friesland, Friese Milieufederatie, Plattelandsvrouwen, de vakbonden, D66, Frysk Nasjonale Partij (FNP), de OR van Frico-Domo in Wergea, de statenfractie van de PvdA en de Noordelijke Bond van Melkhandelaren samenwerken. Gisteren werd bekend dat oud-EG-landbouwcommissaris Sicco Mansholt in het comité van aanbeveling zitting heeft genomen.

Niet bekend

De tegenstanders van sluiting roepen consumenten op vooral flessen melk te kopen, om "Warga' te ondersteunen. Intussen beraadt Plaatselijk Belang zich op acties. “Het pijnlijke is dat je het hele dorp pakt als de fabriek verdwijnt”, zegt Santema. “De trein loopt richting Groningen, maar ik hoop dat er nog aan de noodrem getrokken wordt.” Op de brug, waar de dorpelingen elkaar ontmoeten, voorspelt een bewoner dat Wergea een dood dorp wordt als de fabriek verdwijnt. Santema gelooft dat niet. “Wat er ook gebeurt, ze krijgen Wergea niet klein.”