Straataforismen

In Amsterdam werkte een jaar of twintig geleden de Wilde Plakker; iemand die affiches met in smetteloze, onopgesmukte typografie gezette, merkwaardige zinnen aanplakte. Bijvoorbeeld: Een oud buffet met een foto van mijn zoon erop. Een echte wijsheid was het niet maar wel een zin met geladenheid, de samenvatting van een levensprogramma. Zo heeft hij er veel meer gemaakt, soms zinnen van een Lichtenbergiaans gehalte. Hij heeft zijn pantoffels een naam gegeven, noteerde de beroemde aforist. Bij zo'n constatering hoort het denken ook een startschot. De Wilde Plakker is altijd anoniem gebleven. Hij heeft wel veel epigonen gekweekt, maar van de nadoeners hoefde je niet meer dan de helft van een zin te zien om te weten dat die niet van de ware plakker was.

Moeten we zinnen als die van de Wilde Plakker ook als aforismen beschouwen? Waarom niet. Een aforisme is een ultracompact, met laserstraalscherpte geformuleerd inzicht; een sterk middel zou je zeggen als het een medicijn was. Daarom is het niet goed, er teveel achter elkaar te lezen. Probeer het, bij Nietzsche, Pascal of La Rochefoucauld. Het verstand gaat zich verzetten, het gelooft het wel, het wil niet voortdurend met andermans slimheid om de oren worden geslagen want het heeft zelf ook wijsheid in voorraad.

Een van de verdiensten van de Wilde Plakker was dat hij maar één aforisme tegelijk prijs gaf en dat nog op ongeregelde tijden. Hij droeg iets bij tot het straatbeeld waardoor dat op een andere manier interessant werd. Een straat waar iets te lezen valt is altijd beter - ik bedoel niet graffiti want die zijn niet te lezen.

Ook op de manier van de Wilde Plakker is het met goed resultaat meer gedaan. Een bedrijf heeft ergens in de buurt van Rotterdam in neon een tekst van Lucebert laten aanbrengen: Alles van waarde is weerloos. Vlak bij het station van Arnhem staat in kalkletters op een muur een mededeling waarvan ik vaak heb gedacht: die moet ik eens overschrijven. Ook op een schuur bij het station Apeldoorn staat iets, maar daar ben ik te lang geleden geweest om het me te herinneren.

Maar het is duidelijk: er is een soort aforisme aan het ontstaan dat niet met een paar honderd in een boekje verzameld is, maar zich in zijn eentje, op een willekeurige plaats in het openbaar handhaaft. Het aforisme is al compacte wijsheid; dit is het aforisme in zijn zuiverste vorm: gratis meeneemwijsheid.

Nu wordt de 42ste straat in New York tussen Times Square en de Achtste Avenue vernieuwd. In de jaren dertig moet dat een van de mooiste straten ter wereld zijn geweest. Het valt nog te zien aan de gevels van de theaters, de jugendstil ornamenten, de resten van de majesteitelijke entrees. Daar gingen de geschiedenismakende films in première; daar dromde het publiek samen om zijn geliefde sterren te zien. Greta Garbo en Clark Gable hebben er vaak op de stoep gelopen. Maar na de oorlog raakte de straat in verval; de grote ingangen werden dichtgemetseld, er kwamen kleine deurtjes waarachter pornofilms werden vertoond en de winkels tussen de bioscopen richtten zich op een publiek van knuppelaars en messentrekkers. Dat is nu bijna afgelopen, veel van die bioscopen en winkels zijn al gesloten, de rest volgt en in het najaar wordt begonnen met de grote vernieuwing. In deze overgangstijd heeft de gemeente een groot aantal ruimten en vlakken uitbesteed aan kunstenaars.

Behalve een aantal installaties en multimediatoestanden waarvan sommige niet oninteressant zijn, wordt er een groot aantal meeneemwijsheden geboden. Die zijn aangebracht boven de ingang van de bioscopen, daar waar niet lang geleden heel andere wijsheid werd geadverteerd. Eerlijk gezegd, ik weet niet wat ik ervan moet denken. Om u een indruk te geven heb ik een en ander overgeschreven dat ik hier, met een sterretje achter iedere wijsheid laat volgen. Amerikaanse wijsheid heeft een andere nuance dan Nederlandse en daarom laat ik het onvertaald.

Categorizing fear is calming * Use what is dominant in a culture to change it quickly * A lot of professionals are crackpots * A man can't know what it's like to be a mother * Drama often obscures the real isssue * Laugh hard at the absurdly evil * Raise boys and girls the same way * Everyone's work is equally important * People who don't work with their hands are parasites * Slipping into madness is good for the sake of comparison * You are so complex that you don't always respond to danger.

Het minste wat je ervan kunt zeggen is dat daar veel gedachtengoed is verzameld. Zou het een goed idee zijn om het in Amsterdam of Rotterdam ook eens te proberen? Het beste, wat een aforisme kan overkomen, is dat "de mensen" het tot spreekwoord bevorderen. Zo beschouwd is dit deel van de 42ste straat een markt voor kandidaat-spreekwoorden, en hoewel ik er niet zonder huiver aan denk, zou ik zoiets weleens op het Museumplein willen meemaken.