Olievlek

Beth Savan: Het kringloopboek. Vert. Tjalling Bos. Tekeningen Pat Cupples. Uitg. Ploegsma. in samenwerking met IVN, de vereniging voor natuur- en milieu-educatie. Prijs ƒ 27,50.

Het is verleidelijk te beweren dat met het gat in de ozonlaag ook een gat in de markt is ontstaan, want in de categorie informatieve boeken voor de jeugd is "de natuur' populairder dan ooit. Dieren lijken nog altijd het meest tot de verbeelding te spreken, en dat is geen wonder, want die zijn het zieligst: sla, ik noem maar wat, een gidsje over zoetwatervissen open en we komen vanzelf bij watervervuiling en zure regen terecht.

Naast de vele rijk gellustreerde atlassen en gidsjes over plante- en diersoorten verschijnen er steeds meer zogeheten doe-boeken: boeken waarin de lezers worden uitgenodigd actie te ondernemen tegen de milieu-ellende. Zo zag bij uitgeverij Ploegsma onlangs de vertaling van Earthcycles and ecosystems het licht onder de in ieder geval aanmerkelijk wervender titel Het kringloopboek. In dit boek wordt uitgelegd hoe kringlopen in de natuur werken en hoe ze allemaal met elkaar te maken hebben: zonder zon geen planten, zonder planten geen dieren, zonder dieren geen mest, enzovoort.

In afzonderlijke hoofdstukken behandelt schrijfster Beth Savan achtereenvolgens lucht, water en aarde en zoals te verwachten viel walmt de vervuiling ons van de pagina's tegemoet. Teneinde het nog een beetje gezellig te houden staat Het kringloopboek vol met proefjes: je kunt bijvoorbeeld nagaan wat een roker zoal binnenkrijgt aan viezigheid, zelf een olievlek maken (en opruimen) of een verzuurd mini-meer maken. Stuk voor stuk zijn deze proefjes eenvoudig uit te voeren, maar lang niet altijd nodigen ze daartoe uit. Bij een proefje dat dient om te laten zien welke voedingsstoffen radijszaadjes nodig hebben om te ontkiemen lezen we: "De potjes met zand bevatten bijna geen voedingsstoffen. De potjes met potgrond zitten vol voedingsstoffen. Wat hebben je zaailingen het liefst?' Driemaal raden.

Dat een saai onderwerp niet per se tot een saai boek hoeft te leiden bleek al uit Het weerboek, het vorig jaar verschenen eerste deel in de reeks waartoe ook Het kringloopboek behoort. De boeken zijn in opzet hetzelfde: helder geschreven, redelijk gevarieerd van karakter en daarom helaas niet altijd even overzichtelijk. Maar dat is lang niet zo hinderlijk als de voortdurende betutteling die vooral uit Het kringloopboek spreekt. De illustraties, met al die wijsneuzige poppetjes voorzien van geheven vingertjes (letterlijk) en betweterige tekstwolkjes, geven al te denken, maar de tekst mag er ook zijn: als het aan de schrijfster ligt, moeten we allemaal flink aan de slag. Vooruit jongelui, brieven schrijven. "Schrijf naar bedrijven', "schrijf naar de gemeente', "schrijf naar politici', het gaat maar door.

Ongetwijfeld zullen veel kinderen zich tijdens het lezen afvragen wàt ze dan in godsnaam moeten schrijven, maar geen nood: achterin het boek staat een voorbeeldbrief met een aantal praktische aanwijzingen zoals "Een beetje vleien kan geen kwaad'.Maar met alleen brieven schrijven ben je er nog lang niet, als we Savan mogen geloven. Onder de kordate kop "Steek je handen uit de mouwen' volgt een aantal tips die, al zegt ze dat er niet bij, uitsluitend weerklank zullen vinden bij heel doortastende kinderen. Natuurlijk organiseer je een milieumarkt of -bazaar met toepasselijke voorstellingen en verkoop je hergebruikspullen. Natuurlijk bel je de radio, naar programma's waarin luisteraars aan het woord worden gelaten, zodat je kunt uitleggen wat je voor actie gaat voeren en waarom.

Het volgende boek dat in deze serie zal verschijnen is getiteld Het communicatieboek, en behandelt communicatie in de ruimste zin van het woord. Wie weet kunnen al die slome sufkoppen die de radio niet durven te bellen om hun zegje te doen daar hun voordeel mee doen.