IBM slankt drastisch af en wordt zuiniger; Rode cijfers en lager dividend verwacht over tweede kwartaal

NEW YORK, 9 JULI. Computergigant IBM is van plan dit jaar aanzienlijk meer dan de aangekondigde 25.000 banen te schrappen. Volgens sommige analisten zullen er aan het eind van dit jaar 60 à 70.000 bij het bedrijf vertrokken zijn.

Het bedrijf wil dit niet bevestigen, maar de computerreus zal in de toekomst ook aanzienlijk minder genereus zijn bij het aanbieden van bonussen voor wie ontslag neemt. Om het massale vertrek van personeelsleden te financieren zal een voorziening van naar schatting 2 miljard dollar op de resultaten van het tweede kwartaal worden ingehouden.

IBM bevestigt dat het bedrijf verder zal afslanken maar maakt geen aantallen bekend. “De cijfers zijn nog niet binnen”, aldus woordvoerder Tracy O'Neill. “Eerder dit jaar dachten wij al dat het er 40.000 zouden worden”, aldus Dan Mandresh van investeringsbank Merrill Lynch, “maar nu zijn we niet verbaasd als dat aantal nog aanzienlijk omhooggaat.” Overigens denkt Charles Ferguson, auteur van een veelgeprezen boek over IBM (Computer Wars), dat er in totaal 130.000 man moeten verdwijnen.

Verwacht wordt bovendien dat IBM verlies zal boeken over het tweede kwartaal en dat opnieuw flink gesneden wordt in het dividend, dat in januari al was verlaagd tot 2,16 dollar per aandeel. IBM zal, zo is de mening, ook 1993 met verlies afsluiten. De resultaten over het eerste halfjaar worden over drie weken bekendgemaakt. In de tweede helft van dit jaar zal IBM onderzoek naar de overcapaciteit van fabrieken doen, maar mogelijk zal bij de bekendmaking van de resultaten over het tweede kwartaal al het slechte nieuws in één keer worden gebracht.

De nieuwe topman Louis Gerstner (51) die bij zijn aantreden eind maart aankondigde eerst een paar maanden te willen rondkijken, is al hard bezig het kreupele bedrijf weer winstgevend te maken. Hij geniet het vertrouwen van analisten en investeerders, hoewel die groep nog zeer afwachtend is en uitgaat van een langzaam herstel. Zij zijn de afgelopen twee jaar een paar keer te vaak voor de gek gehouden.

Gisteren werd bekend dat de verkoopafdeling van het bedrijf een aantal wijzigingen ondergaat. Critici hebben de gemeenschappelijke verkoop altijd als een zwakte van IBM gezien. De verzelfstandiging van divisies, zoals doorgevoerd in december 1991, kon volgens analisten alleen slagen als die divisies hun eigen gezicht aan de klant konden laten zien. Aangezien het verkoopapparaat nog in stand werd gehouden, was IBM in de ogen van veel klanten nog niet veel veranderd.

Nu blijkt door het uitlekken van een intern IBM-memo, dat de verkopers worden gespecialiseerd naar divisie en naar industrie binnen een geografisch gebied. De tot voor kort puur geografische indeling wordt niet opgeheven maar is van minder belang. Het bedrijf wil hiermee duidelijk maken dat niet de verkopen maar serviceverlening aan de klant zijn eerste doel is.

IBM heeft het in het eerste halfjaar goed gedaan met zijn pc's. De Value Point en de Notebook-serie kunnen de vraag niet aan. De workstations in de RS 6000-serie lijken het ook redelijk te doen. Het software-programma OS2 heeft uitstekende kritieken gehad maar dat is toch te weinig voor IBM om in de software mee te kunnen blijven doen. Het tandem Intel-Microsoft gaat op dit moment te hard voor Big Blue. Hopelijk werpt de samenwerking met Motorola en Apple zijn vruchten af. De PowerPC-chip die uit de samenwerking van de drie bedrijven is voortgekomen is er nu en IBM werkt hard aan de ontwikkeling van passende software.

IBM heeft moeilijke jaren achter de rug. Alles binnen het bedrijf is op losse schroeven komen te staan. Winst, groei, werkgelegenheid en arrogantie: alles ging op de helling. Hoewel IBM technologisch gezien nog steeds een topbedrijf is, heeft het op belangrijke markten, zoals mainframes, personal computers, chips en software, heel wat slagen verloren. Dat betekende verlies van marktaandeel en verlies van marktwaarde. In 1987 stond het aandeel IBM op Wall Street nog op 185, gisteren was dat 46.

Het bedrijf boekte vorig jaar een verlies van 4,97 miljard dollar en over 1991 was dat 2,86 miljard. Het "heilige' dividend werd in januari verlaagd en topman John Akers moest vertrekken. Sinds 1985 is IBM bovendien met iets meer dan 100.000 werknemers ingekrompen. Als er daar dit jaar nog 60.000 bijkomen komt het bedrijf uit op ongeveer 240.000 man, een daling van maar liefst 40 procent sinds acht jaar geleden. IBM heeft zelfs een afdeling voor afvloeiingen, die zeer eufemistisch "Work Solutions' heet. Meer IBM-werknemers dan gepland hadden zich tot 1 juli ingeschreven voor een aantrekkelijk afvloeiingspakket. Hoewel dat pakket per werknemer verschilt, kan een vertrekkende werknemer tot één jaar salaris als bonus krijgen en een ziektekostenverzekering voor dezelfde duur of langer, tot een nieuwe werkgever is gevonden.

De nieuwe topman Gerstner wil daar een eind aan maken. IBM, dat traditioneel geen werknemers ontsloeg of dat tot het uiterste probeerde te vermijden, wijzigt mogelijk zijn beleid. Op de vraag hoe een toekomstig afvloeiingspakket eruit zal zien, antwoordt de IBM-woordvoerder dat het in elk geval aanzienlijk minder gul zal zijn maar voegt daar aan toe: “Misschien komt het wel niet meer voor, maar dat wordt nog bekeken.”

Het is nog niet precies duidelijk waar Gerstner met het bedrijf heen wil. Gevraagd naar de veranderingen onder de nieuwe IBM-topman, antwoordt analist Mandresh dat Gerstner één stap tegelijk zet, maar wel zijn invloed uitoefent op de IBM-cultuur. De "talloze Gerstner-verhalen' zouden daarvan getuigen. Spectaculaire omwentelingen zijn echter volgens hem niet te verwachten. Mandresh: “Wij zijn er steeds meer van overtuigd dat investeerders niet moeten denken dat er binnenkort een of ander groot plan wordt ontvouwd. We zien de situatie niet als een soort Wizard of Oz-vertoning waarbij opeens het gordijn opengaat.”

Wel is het duidelijk dat IBM onder Gerstner een nieuwe weg inslaat. IBM is agressiever aan het adverteren door zijn eigen produkten te vergelijken met die van de concurrentie, zoals Hewlett-Packard, Compaq of Microsoft. Dat is zeer on-IBM-achtig. Daarnaast wordt door het aannemen van enkele buitenstaanders op sleutelposten duidelijk dat het wat Gerstner betreft afgelopen is met de inwaarts gerichte blik en de zelfgenoegzaamheid van IBM. Belangrijkste voorbeeld is de benoeming van Jerome B. York (54) als financiële topman en tweede man. York komt van Chrysler vandaan, dat hij in de loop der jaren met de nodige miljarden dollars heeft afgeslankt. York weet net als eerste man Gerstner zo goed als niets van computers maar dat schijnt tegenwoordig voor een topfunctie bij IBM eerder een voordeel dan een nadeel te zijn.