Het decor is de grottste ster; Sunset Boulevard door Andrew Lloyd Webber

In Londen zijn nu vier musicals van Andrew Lloyd Webber te zien. Op 12 juli, gaat de vijfde, Sunset Boulevard, naar de gelijknamige film van Billy Wilder over de vergane glorie van een Hollywoodster, in première. Een fantastische plot, verklaarde Lloyd Webber, “waarvan de emoties nog versterkt kunnen worden door muziek.” Maar de rol van Gloria Swanson wordt nu gespeeld door een rimpelloze vedette, bleek op een preview.

Neuriënd loop ik tussen honderden andere bezoekers het theater uit. Het liefdesduet wordt een hit, dat is duidelijk. Andrew Lloyd Webber laat niets aan het toeval over: toen de zaal leeg liep, hief het orkest het thema nog even aan, opdat het ons nog geruime tijd in de oren zou blijven hangen. Nu, dat is hem gelukt, zoals hem tot dusver bijna alles lukte. Hij heeft het nummer zelfs vóór de wereldpremière van zijn nieuwe musical al verkocht aan Barbra Streisand die het op haar komende cd zette. Too much in love to care heet het - en het wordt gezongen in een decor van nepgevels, gesitueerd op het terrein van de Paramount-studio's in Hollywood, waar een jonge schrijver en een nog jongere schrijfster samen aan een script werken. Maar tussen die twee staat de imposante gestalte van een film-diva van vroeger die de jongeman in haar macht heeft. En houdt.

Sunset Boulevard, de nieuwe musical van Andrew Lloyd Webber, is gebaseerd op de gelijknamige film uit 1949. “Een ontstellende film,” meende recensente Ellen Waller in het Algemeen Handelsblad van destijds. “Regisseur en acteurs hebben weloverwogen vivisectie op Hollywood gepleegd met een morbide precisie, waarmee zij de stutten onder hun eigen bestaan goeddeels hebben weggeslagen.” Dat laatste bleek achteraf trouwens wel mee te vallen; de regisseur was Billy Wilder die ook nadien nog menig kassucces afleverde. In het op kosten van Lloyd Webber gerenoveerde Adelphi-theater in Londen, waar het roomkleurige art deco-interieur weer in de oude glorie is hersteld, kan de bezoeker zijn pauze-consumpties nu nuttigen in de Billy Wilder Bar.

Lloyd Webber heeft er een gewoonte van gemaakt zijn produkties te laten spelen in theaters waarvan hij zelf eerst (mede-)eigenaar is geworden. Zo ook het Adelphi aan de Strand, waar Sunset Boulevard op 12 juli zijn wereldpremière beleeft. Daarmee komt het aantal musicals van zijn hand dat op dit moment in Londen te zien is, op vijf. Op loopafstand zijn Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat, Starlight Express, Cats en The Phantom of the Opera te bezoeken. Zijn oeuvre, dat voorts successen als Evita en Jesus Christ Superstar omvat, maakte hem tot één van de rijkste inwoners van het Britse eilandenrijk. Cats is nu de langst lopende produktie in Londen; de show ging er twaalf jaar geleden in première en draagt jaarlijks nog zo'n 200.000 pond (ongeveer een half miljoen gulden) bij aan de winst van het Lloyd Webber-imperium. Ook voor de nieuwe musical zijn de commerciële verwachtingen hoog gespannen: Sunset Boulevard vergde een investering van vier miljoen pond, maar de kaartverkoop heeft al zes miljoen pond opgebracht.

Theatraal effectbejag

Getallen zijn onvermijdelijk als het over de succesvolste musical-maker aller tijden gaat, want Lloyd Webber is niet alleen componist, maar ook producent - en dat laatste misschien in de allereerste plaats. Hij creëert theater-evenementen waarop de toestromende burgers en buitenlui zich de ogen kunnen uitkijken. Onmiskenbaar muzikaal, maar bovenal spectaculair geënsceneerd en briljant aan de man gebracht. Lloyd Webber is, mede dankzij de vaste medewerking van duur betaalde krachten als regisseur Trevor Nunn en decorontwerper John Napier, de meester van het theatrale effectbejag geworden. Zijn musicals gaan - grofweg gezegd - niet over de inhoud, maar over de vorm.

Per project trekt hij andere tekstschrijvers aan, wier namen in de publiciteit altijd een ondergeschikte positie krijgen. De muziek is er steeds het eerst; pas daarna worden de woorden geschreven. Wat dat betreft treedt hij in het voetspoor van componisten als Verdi en Puccini wier thema's veelvuldig in zijn muziek na-echoën - wie weet immers nog wie hun librettisten waren?

Curieus, dat juist Lloyd Webber het oog liet vallen op Sunset Boulevard. Als er ooit een typische schrijversfilm is geweest, is het deze: niet alleen is de mannelijke hoofdpersoon een scenarist, maar bovendien waren de regisseur en de producent schrijvers met hart en ziel, die zich hun andere functies vooral hadden aangemeten om ervoor te zorgen dat hun scripts niet langer werden verknoeid door anderen. Sunset Boulevard, het verhaal van de in puissante rijkdom wegkwijnende ster die nog één keer wil schitteren en voor dat doel beslag legt op een jonge auteur, was het laatste gezamenlijke project van Charlie Brackett en Billy Wilder. Eigenlijk had Brackett er een luchtige komedie van willen maken, waarin de oude vedette (bij voorkeur te spelen door Mae West) na een reeks amusante misverstanden haar comeback maakt. Wilder, de man uit Wenen, was cynischer. Hij had met eigen ogen gezien hoe het toeging in het naoorlogse Europa, aldus Maurice Zolotow in Billy Wilder in Hollywood, en bij zijn terugkeer was hij eens te meer gesterkt in zijn pessimisme over de menselijke soort. Hij wilde een film maken over manipulatie, over de onoprechtheid in de filmindustrie en over een ruggegraatloze jongeman die in dat milieu hogerop wil komen, een film waarin vergane glorie voorgoed vergaan blijft, en de woorden van gisteren vandaag geen betekenis meer hebben.

Die film heeft hij gemaakt. Met een onvergetelijk ontluisterende hoofdrol voor Gloria Swanson, zelf een ster uit de zwijgende film die in 1949 al vijftien jaar lang geen werk meer had gehad en hier de vierde keus was - nadat Mae West, Mary Pickford en Pola Negri de afrekening met de eigen verloren grootheid niet hadden aangedurfd. Alsof haar leven ervan afhing, speelde Swanson de rol van Norma Desmond, een vrouw met haar eigen verleden, bediend en beschermd door een butler die haar eerste echtgenoot en regisseur blijkt te zijn geweest. Bij haar opulente Hollywood-paleis strandt een jonge scenarist met autopech. Ze haalt hem binnen, overreedt hem om samen met haar een script voor een comeback-film te schrijven en kan hem tenslotte niet meer loslaten. Als blijkt dat hij op het punt staat verliefd te worden op een collegaatje, een aankomend scenariste, schiet ze hem neer. In de hal drommen persfotografen en politiemannen samen - en in haar radeloze waanzin ziet ze die menigte aan voor filmstudiopersoneel. Bovenaan de trap vermant ze zich (“I'm ready for my close-up, mr De Mille”) en vervuld van voornaamheid daalt ze af, haar arrestatie tegemoet.

Romantisch duet

“Een fantastische plot,” verklaarde Lloyd Webber, “waarvan de emoties nog versterkt kunnen worden door muziek.” De tekstschrijvers die hij ditmaal aantrok, Don Black en Christopher Hampton, hielden de intrige dan ook grotendeels intact. Alleen de groeiende genegenheid tussen de twee scenaristen kreeg iets meer scènes dan in de film, inclusief hun romantische duet. Maar de twee voornaamste soli zijn voor Norma Desmond. “With one look / I could break your heart,” zingt ze, verwijzend naar haar oude roem. En: “We gave the world / new ways to dream...” Het zijn de formidabele statements van een ster uit de pioniersdagen van Hollywood, die niet kan begrijpen dat in de studio's intussen een nieuwe generatie aan het werk is. Op het eerste gehoor kabbelen de melodieën daarbij nogal karakterloos voort (zoals vaak bij Lloyd Webber), maar door de uitgekiende herhaling van thema's hechten ze zich in een ommezien vast in het geheugen. En ja, wat Don Black zondag tegen The Observer zei, is waar: “Ik denk dat de personages in de musical veel sympathieker zijn dan in de film, want dat is altijd het effect van muziek.”

Sympathieker, maar nog steeds even geloofwaardig? Het kostte me, in de preview die ik zag, moeite te vergeten hoe Gloria Swanson was. Haar rol wordt nu gespeeld door de rimpelloze Amerikaanse musical-vedette Patty LuPone, gehuld in de schitterendste gewaden ter wereld en every inch een vrouw op de top van haar kunnen - veel te jong en te lichtvoetig voor de dwingelandij van de oude feeks die Norma Desmond was. Ze lijkt welhaast van dezelfde leeftijd als Kevin Anderson, haar veel jonger bedoelde tegenspeler. Misschien groeit LuPone nog in haar rol, naar de première toe, en trouwens: nu al oogst ze stormachtig applaus.

Toneelbeeld

De grootste ster van deze Sunset Boulevard is ongetwijfeld het toneelbeeld, dat ogenschijnlijk - in en uit elkaar schuivend - geen enkele moeite heeft met de filmische opeenvolging van de scènes. Statig daalt ook het huis van Norma Desmond neer: een goudkleurig en metershoog palazzo als een gek geworden kerkinterieur, volgestouwd met parelmoer, slangeleer, foto's in hevig vergulde lijsten, kandelabers, mahoniehouten panelen en een wenteltrap met twintig metersbrede treden. Het is een wonder van hydraulische techniek, zoals dit gevaarte desgewenst ook twee meter boven de toneelvloer kan hangen. Aanvankelijk bleken de elektronische commando's op dezelfde golflengte te opereren als de Londense taxi-radio, met als gevolg dat de constructie telkens ongewenste signalen van buiten kreeg. De oplossing vergde een extra investering van een miljoen pond en twee weken uitstel van de première. Nu dat alles is verholpen, staat niets het succes meer in de weg.

Aan de gevel van het Adelphi hangen nu nog alleen de affiches met het logo van de show - het straatnaambord met de intrigerende palmboomschaduw die ook in de belichting telkens terugkeert. Na aanstaande maandag zullen er de scènefoto's prijken die nu nog zorgvuldig buiten de publiciteit worden gehouden. En, zo wordt gehoopt, de juichende kreten uit de kritieken.