A.V.R.O ZEVENTIG JAAR; Zuil onder de zuilen

Temidden van een afkalvend ledenbestand en onzekerheid over de resultaten van de gewijzigde koers vierde de AVRO gisteren haar zeventigste verjaardag. De omslag van "nationale omroep' naar bescheiden "meespeler' op Nederland 1 is nog volop gaande.

Voorzitter G. Wallis de Vries had het tijdens zijn openingstoespraak voor de jaarlijkse ledenvergadering voornamelijk over het financiële fundament onder het publieke omroepbestel. Hij wees op de “verpaupering” die de omroepen ten deel valt als minister d'Ancona blijft vasthouden aan de strenge regels tegen programma-sponsoring, waarmee ze het verschil tussen RTL4 en Hilversum duidelijker wil maken. En hij verzette zich tegen de hier en daar opdoemende gedachte dat twee netten eigenlijk wel voldoende zijn voor de publieke omroep. Het gedrang op die twee netten, aldus Wallis de Vries, zou ertoe leiden dat de Ster-inkomsten met ten minste 125 miljoen gulden dalen.

Geen woord spendeerde de voorzitter aan de programma's waarmee de AVRO haar voortbestaan wil legitimeren. Alleen dat ze met behoud van “eigen stijl en karakter” worden gemaakt, en dat de AVRO in 1989 “doelbewust en met overtuiging” heeft gekozen voor de publieke omroep - overigens pas nadat langdurig was gelonkt naar een machtiging als commerciële zendgemachtigde, al of niet in samenwerking met Veronica en de TROS, en pas toen alle pogingen in die richting op niets waren uitgelopen.

De omslag die de AVRO sindsdien heeft ondergaan, maakt dat de viering van het zeventigjarig bestaan vandaag met aanzienlijk minder geraas gepaard gaat dan bij vorige jubilea het geval was. Tot in de jaren tachtig heerste aan de 's Gravelandseweg nog het gevoel dat de AVRO, als “algemene en onafhankelijke omroep”, eigenlijk een organisatie was voor het gehele Nederlandse volk. Een nationale omroep, zoals de legendarische oprichter Willem Vogt het in 1923 had bedoeld, in plaats van een zuil tussen de andere zuilen. De AVRO - en zijn voorzitter voorop - maakte zich altijd zo breed mogelijk.

Maar na het mislukken van de commerciële plannen geraakte men in bestuurlijke verwarring, met als gevolg dat de initiatieven tijdens de onderhandelingen over een nieuwe zenderindeling meestal van andere omroepen kwamen. Tot haar eigen verbazing belandde de AVRO uiteindelijk in een pact met KRO en NCRV op Nederland 1. Gedrieën besloten ze tot een voor Hilversumse begrippen vergaande vorm van samenwerking, waarbij zelfs afstand werd gedaan van de eigen vaste avonden. Ook het “avondje AVRO” werd ten grave gedragen. Ieder draagt programma's bij aan een gezamenlijk uitzendschema. Bestuurderen van de confessionele omroepen prijzen de “loyale” wijze waarop de vroegere anti-zuil daar nu aan meewerkt, af en toe nog onwennig in de bescheiden rol van zuil onder zuilen.

Intern was het bedrijf in grote verwarring over de nieuwe koers. Oude medewerkers vertrokken, al of niet onder druk. De nieuwe lingen braken zich het hoofd over een andersoortig programma-aanbod. Als er werd vergaderd over nieuwe programma's, luidde het toverwoord dat het “géén AVRO-programma” moest worden. Iedereen wist wat daarmee werd bedoeld; de vraag was alleen wat dan wèl. Diverse nieuwe programma's mislukten. De dramaserie Villa Borghese en de rubriek Medialand waren flops en comedy-series van Guus Vleugel en Ivo de Wijs kwamen niet van de grond. Tot in den treure gold Glamourland in het eerste jaar als het voorbeeld van "de nieuwe AVRO'; andere geslaagde voorbeelden waren er niet.

Pas dit jaar kon daaraan de dramaserie Pleidooi worden toegevoegd, die dan ook de volgende twee seizoenen wordt voortgezet. Qua kijkdichtheid triomfeerde echter nog de "oude AVRO' in de vorm van Mies Bouwman met de laatste afleveringen van In de hoofdrol. En intussen kalfde het ledenbestand steeds verder af: van 790.000 in 1990 naar 650.000 vorig jaar. De oude leden stierven en er kwamen geen nieuwe meer bij. De introductie van het nieuwe blad "TV Film', dat in één klap voor duizenden nieuwe leden moest zorgen, werd dit voorjaar gefrustreerd omdat de reclamespots niet werden toegelaten door de Ster. Na de zomer volgt een herintroductie.

Komend seizoen moeten “eigen stijl en karakter” onder meer blijken uit een wekelijks uur met klassieke muziek op de zondagmiddag en een wekelijkse “cultuur-toeristische” rubriek in de avonduren. Van het totale tv-budget (56 miljoen gulden) gaat 17 miljoen naar de culturele afdeling. Daarin onderscheidt de AVRO zich volgens cultuurchef Kees van Twist van de andere omroepen. Drie jaar geleden trad hij in functie. “Ik trof toen een absolute kaalslag aan en ik heb mezelf vijf jaar gegeven. Dan moet de AVRO een nieuw gezicht hebben.” Haast is geboden, niet alleen voor hem, maar voor het hele bedrijf: er is nog maar twee jaar te gaan.