Vis aan je voet; Schoenen van karper, baars en roggeleer

Visseleer stinkt niet en het is beresterk. Bovendien past het goed in het eco-tijdperk: afval wordt verwerkt tot een kostbare grondstof, waar je prachtige schoenen van kunt maken. Ingrid Mammey en Julia Veres houden hun ontwerpen eenvoudig van vorm, zodat de structuur van de vissehuid goed tot zijn recht komt.

Visseleren schoenen staan tentoongesteld in Antonia, Gasthuismolensteeg 12, Amsterdam. Ingrid Mammey en Julia Veres maken op bestelling schoenen op maat.

Met de komst van de Hollandse Nieuwe zijn ze in de winkel verschenen: visseleren schoenen van Nederlandse makelij. Konden we voorheen verlekkerd in de etalage staren naar vis als delicatesse, nu kan dat ook naar vis als haute chaussure. Ingrid Mammey en Julia Veres ontwerpen schoenen met schubben.

Zal vis in Nederland net zo vaak gedragen worden als gegeten? Als het aan de leerverwerkende industrie ligt, voorlopig niet. Waar andere landen al uitgebreid experimenteren met visseleer, komt Nederland schoorvoetend achteraan. Jack Verschuur, de visseleerimporteur die Mammey en Veres vissehuiden levert, wil hier verandering in brengen.

Twee jaar geleden begon Verschuur met het importeren van visseleer. Sinds de sluiting van het verdrag van Washington (1975), dat de handel in bedreigde diersoorten verbiedt, verdwijnt de reptielenhuid langzaam uit de leerverwerkende industrie. “In plaats van het reptielleer komt er nu ruimte voor substituten. Vissehuid levert een schitterende leersoort op, die het karakter van reptielleer dicht benadert,” aldus de importeur.

Het gebruik van visseleer is niet nieuw. In de jaren '20 werden in Art Deco-meubels de meest exotische en kostbare materialen verwerkt, zoals schildpad, ivoor, hoorn en visseleer. Na deze periode komen er nauwelijks toepassingen meer voor. De laatste jaren wordt het materiaal weer gebruikt voor tassen, onder meer door tassen- en sieradenontwerpster Maria Hees, maar tot een echte doorbraak is het nog niet gekomen. Van de visseleren badkleding bijvoorbeeld, die een paar jaar geleden op de markt werd gebracht, is sindsdien weinig meer vernomen.

Dat is opmerkelijk, want visseleer past goed in het huidige eco-tijdperk. De vissehuid die anders weggegooid zou worden, wordt nu verwerkt tot een kostbare grondstof. Een ander voordeel is dat de gladde vissehuid een belangrijke verontreinigende schakel van het looiproces niet hoeft te ondergaan: het ontharen. Bovendien heeft het overgrote deel van de geimporteerde vissehuiden een plantaardig looiproces ondergaan, het ouderwetse, zachtaardige alternatief voor de sterk vervuilende chemische looiing.

Verschuur importeert uit Afrika, Azie, Noord-Amerika en Australie huiden van vier vissoorten: haai, rog, karper en baars. De leersoorten zijn totaal verschillend van elkaar. Roggeleer is wel het meest opmerkelijk; het is alsof er duizenden pareltjes in de huid zijn ingelegd. Die pareltjes zijn eigenlijk geschuurde en gepolijste stekeltjes. Haaieleer is minder spectaculair. Het heeft geen schubben, maar vertoont wel een nerf, die evengoed een machinale print zou kunnen zijn. In de huid van karper en baars is de visstructuur het duidelijkst te herkennen; van uitbundig geschubd tot gladgestreken.

Verschuur: “Vaak wordt van visseleer gedacht dat het stinkt en dat het heel kwetsbaar is, maar door het looien verdwijnt de geur en wordt de huid beresterk. Schoenontwerpster Ingrid Mammey is enthousiast over het materiaal: “Visseleer is fascinerend. Geen enkele schoen is hetzelfde; de ene huid neemt een kleuring beter op dan de andere en de schubben varieren per huid in grootte. Daardoor zien de schoenen er levendig, natuurlijk en aquarelachtig uit.” Om de structuur van visseleer goed tot zijn recht te laten komen, houdt ze de vormgeving van haar schoenen eenvoudig. Hoewel ze ook karper- en baarsleer gebruikt is rog haar favoriet. Ook in de keuken. “Verrukkelijk, maar je bezeert je verschrikkelijk bij het schoonmaken en verwijderen van de stekels.” Zo weerbarstig is de eenmaal gelooide roggehuid niet meer, maar de prachtige pareltjes-achtige stof is hard, stug en dik en daardoor moeilijk te verwerken. Hoe Mammey het lastige leer meester is geraakt, houdt ze strikt geheim.