Ook kinderen die naar Sellafield verhuizen riskeren leukemie.

Kinderen waarvan de vaders vroeger tijdens het werk voor de Britse nucleaire opwerkingsfabriek Sellafield een hoge dosis straling hebben opgelopen, hebben meer kans om leukemie of non-Hodgkin lymfoom te krijgen. Maar datzelfde verhoogde risico geldt ook voor kinderen die pas op latere leeftijd naar het nucleaire opwerkingscomplex verhuizen. Stralingsschade aan het sperma kan dus niet de enige verklaring zijn. Deze bevinding van de Oxfordse onderzoeker dr. Leo Kinlen, vorige week gepubliceerd in de British Medical Journal, maakt de slepende rechtszaak over smartegeld voor de getroffen families zo mogelijk nog ingewikkelder.

De rechtszaak, door twee gezinnen van voormalige werknemers van Sellafield aangespannen tegen British Nuclear Fuels, is tot nog toe de langdurigste, pijnlijkste aansprakelijkheidsaffaire in zijn soort. Er zijn zo'n 50 internationale experts gehoord. Verwacht wordt dat de Hoge Raad pas in oktober een oordeel zal vellen. Het is de eerste maal dat een Britse rechter uitspraak doet over de vraag of stralingsschade aan het sperma van een vader zijn toekomstige kinderen kan schaden. Als de twee families het proefproces winnen, zullen veertig andere gezinnen vermoedelijk eveneens smartegeld eisen.

Een vrouw die vroeger in het naburige dorp Whitehaven woonde, eist smartegeld voor de dood van haar tien maanden oude dochtertje, dat in 1962 aan leukemie stierf. De vader van de baby, die eveneens aan kanker overleed, werkte 30 jaar als monteur bij Sellafield. De tweede claim is afkomstig van een 27 jarige vrouw uit Seascale, bij wie in 1988 de diagnose van non-Hodgkin's lymfoom werd gesteld. Door de chemotherapie is zij steriel geworden en blijvend invalide. Haar vader heeft ruim 20 jaar als monteur op Sellafield gewerkt.

Beide families beroepen zich op onderzoek dat professor Martin Gardner van de Universiteit van Southampton in 1990 in de British Medical Journal publiceerde. Hierin wordt een verband gelegd tussen de hoge aantallen leukemiegevallen rond Sellafield en de stralingsdosis die hun vaders op de fabriek hadden opgelopen. Gardner constateert dat deze mannen een zes- tot achtmaal verhoogde kans hebben om later een kind met leukemie te krijgen.

Het hof heeft vijftig getuigen-deskundigen gehoord uit het Verenigd Koninkrijk, de VS, Japan, Duitsland, Nederland en Zweden. Volgens British Nuclear Fuels is er weliswaar een statistisch significante correlatie aangetoond, maar daarmee nog geen oorzakelijk verband. In elk geval, zegt het bedrijf, geldt het verband alleen voor leukemie en niet voor non-Hodgkin lymfoom. En bovendien zou het alleen gelden voor Seascale, en niet voor Whitehaven.

Volgens het nucleaire bedrijf hebben vergelijkbare studies, zowel in Groot-Brittannië als in het Canadese Ontario, niets opgeleverd en datzelfde geldt voor het onderzoek naar de overlevenden van de atoombom en hun nakomelingen. Bovendien beroept het bedrijf zich op twee studies die dit jaar in de British Medical Journal zijn verschenen. De eerste, de "Draper studie', wees uit dat rond Sellafield inderdaad veel kinderleukemie en non-Hodgkin lymfoom voorkomen. Uit de tweede, de vorige week verschenen "Kinlen studie', bleek dat ook kinderen die pas later naar Sellafield zijn verhuisd een verhoogde kans op leukemie en non-Hodgkin lymfoom hebben. Dr Leo Kinlen van de Universiteit van Oxford bevestigde dat de vaders van vijf in Seascale geboren kankerpatiëntjes vroeger een hoge stralingsdosis hebben opgelopen. Hij constateerde echter, dat ook kinderen die pas op latere leeftijd hierheen zijn verhuisd, een verhoogd risico lopen. Statistisch gezien zou men bij deze "verhuizers' minder dan één kankergeval (0,74 om precies te zijn), mogen verwachten. Het bleken er echter vijf te zijn. Voor maar een van de vijf gold, dat de vader vroeger veel straling had opgelopen. Stralingsschade aan het sperma, zo concludeert Kinlen, kan dus niet de enige verklaring zijn. Er kan toeval in het spel zijn of een indirect verband.

Volgens de advocaat van de beide families zou in de kwestie-Sellafield naast de stralingsschade een tweede factor in het spel kunnen zijn, mogelijk een virus. Bovendien wijst hij op vergelijkbaar onderzoek waaruit gebleken is dat blootstelling aan bepaalde chemicaliën voor de conceptie eveneens tot kinderkanker bij het nageslacht kan leiden. (British Medical Journal 26 juni, 3 juli)