Even naar de CC

Er bestaan nog steeds huizen die aangesloten moeten worden op het riool. Binnenkort gebeurt dat ook. Maar is dat wel zo slim? Sietz Leeflang pleit voor een ecologisch verantwoorde WC. Daarvan heeft hij verschillende varianten.

De 60-jarige Sietz Leeflang leeft nog. Beter nog: de voormalige wetenschapsredacteur van het Handelsblad, voorlichter van Philips, oprichter van de Kleine Aarde in Boxtel en sinds de laatste vijftien jaar stuwende kracht achter de Stichting De Twaalf Ambachten voor alternatieve techniek in dezelfde plaats leeft dezer dagen zelfs op. ""We zouden wel eens op het punt kunnen zijn aanbeland van een doorbraak'', zegt hij in de serre van zijn ecohuis, dat ligt verscholen op 1 hectare bosperceel in Boxtel. Hij ziet een mooie toekomst voor de individuele waterzuivering in het verschiet. ""Er gloort in de branche een grote brok werkgelegenheid''.

In zijn huis komt de electriciteit voor een deel uit zonne-energie, het toilet is een door De Twaalf Ambachten ontwikkelde Compact Composteur (CC), waarin de faecaliën worden omgezet in mest: twee kilo reukloze droge stof per jaar per persoon. Het "grijze water', afkomstig uit de douche, de wasmachine of van de afwas, wordt vanuit een verzamelbassin door bakken met rietplanten geleid. De bacteriën aan de wortels van de planten zuiveren het water zodanig dat het er helder uitkomt. Het wordt afgevoerd naar vijvers, waarin de vissen een meer dan levendige indruk maken. Zelfs staat er een apparaatje waarmee van het aldus gezuiverde water drinkwater kan worden gemaakt. ""Mensen die het proeven zeggen dat het van uitzonderlijke kwaliteit is. Ze noemen het groen of levend water'', aldus Leeflang.

En als pièce de résistance staat in het huis de tegelkachel, waarmee De Twaalf Ambachten als eerste in Nederland de markt opging. De energie van het hout in de kachel wordt, zegt Leeflang, voor 84 procent omgezet in (infrarode) stralingswarmte zodat er nauwelijks afvalstoffen in het milieu terechtkomen.

Buitengebied

Het was de gemeente Boxtel zelf die Leeflang bijna op een presenteerblaadje de stof leverde voor nieuwe impulsen. Zoals dat in nog honderden gemeenten in Nederland het geval is, moet ook het buitengebied van Boxtel vòòr 2005 worden voorzien van riolering. In totaal gaat het in Nederland om ongeveer 100.000 huishoudens en om nog eens zo'n 10.000 woonboten die niet langer hun afvalwater zo maar in het water of in de grond mogen lozen. Met de aansluiting is naar schatting in totaal 2 miljard gulden gemoeid. In de beleidsnotitie Riolering van minister Alders van vorig jaar staat dat nog eens 90.000 huishoudens aan aansluiting op de riolering kunnen ontkomen als ze zelf voor individuele waterzuivering zorgen: de potentiële klanten van Leeflang of van andere bedrijfjes in dezelfde branche.

Daarnaast kampen alle gemeenten te zamen met een kostenpost voor achterstallig onderhoud in hun rioleringsstelsel van naar schatting 8 miljard gulden, wat een minimumschatting is: het bedrag kan best oplopen tot ver boven de 10 miljard gulden. Grote stukken riolering zijn in een dusdanig slechte staat dat ze al lang niet meer functioneren. De verwachting is dat de rioolrechten de komende jaren aanzienlijk zullen worden verhoogd om nog enigszins bij te blijven in de race tegen het verval.

De directie van de gezamenlijke waterleidingsbedrijven in Nederland becijferde de jaarlijkse kosten waarmee de huishoudens in de toekomst voor de drinkwater- en rioollasten (het zogenoemde "waterspoor', dat wil zeggen de koppeling van de rekening voor drinkwater en rioolgebruik) worden aangeslagen op 1200 gulden. In Boxtel lopen de kosten voor de rioolaansluitingen in het buitengebied per huishouden aardig uit de hand: per nieuwe aansluiting wordt een eenmalige bijdrage van 7500 gulden gevraagd. Andere gemeenten komen uit op 5000 gulden. Omdat de werkelijke kosten per aansluiting ongeveer 20.000 gulden bedragen, wordt de rioolbelasting voor elk van de 8000 Boxtelse huishoudens verhoogd met 19 gulden per jaar en dat gedurende elf jaar. Voor 20 mei jl. hadden de aangeschreven 110 bewoners van het buitengebied hun handtekening moeten zetten, maar meer dan de helft heeft dat tot nog toe geweigerd.

""De gemeente Boxtel is zo rap met het doorvoeren van een en ander dat ze geen aandacht wenst te besteden aan goed toepasbare en aanzienlijk goedkopere alternatieven'', aldus Leeflang. En dan komen uiteraard zijn compact composteur en het helofytensysteem (de zuivering van het grijze' water via de rietplantencultuur) op de proppen.

Het anonieme putje

Maar de filosofie van Leeflang gaat dieper dan de financiën. ""Het is een ordinair onderwerp, maar willen we op deze planeet overleven dan zal de verantwoordelijkheid voor wat er met het huishoudelijke afvalwater moet gebeuren bij de consument zelf moeten worden gelegd. Nu kan ieder in het riool storten wat hij wil: gif, chemicaliën, schoonmaakmiddelen, afgewerkte olie. Thuis of via het anonieme putje op de straat zodat de herkomst moeilijk traceerbaar is. Dat komt omdat de rioolgebruikers denken dat de gemeenschap toch wel voor de gevolgen zal opkomen, maar de kosten zullen zo hoog gaan oplopen dat ze op den duur niet meer zullen zijn op te brengen. Je zou de aansprakelijkheid met censoren op elke aansluiting en daaraan gekoppeld de hoogte van de rioolbeslasting kunnen vaststellen, maar dat is een dure investering en daar is zeker geen geld voor als je bedenkt dat er in een groot aantal huishoudens wegens gebrek aan geld niet eens een watermeter zit. De zuiveringsinstallaties die we kennen zijn daardoor een soort gifmix geworden. Het slib dat eruit komt, kan men feitelijk nergens meer kwijt omdat het puur chemisch afval is. Het gaat om een waanzinnige betoncultuur, waar je niet aan mag komen; die is net zo heilig als de auto. Zelfs de meest vooraanstaande milieugroep in ons land, de stichting Natuur en Milieu, stelt zich niettemin nog altijd op het standpunt dat alles moet worden aangesloten op het riool. Maar wat wij voorstaan betekent milieuwerkgelegenheid.''

Septic tank

Begint in Boxtel voor Leeflang de victorie met een particuliere waterzuivering voor elk huishouden? Uiteraard zullen die huishoudens zich bezighouden met de financiële kant van de zaak. Ze zullen de afweging maken tussen de kosten voor aansluiting op het gemeenschappelijke riool of die voor een eigen waterzuivering. Ogenschijnlijk vallen die voor aansluiting op het gemeenschappelijke riool goedkoper uit: in het uitzonderlijke Boxtelse geval 7500 gulden. De Twaalf Ambachten berekende in het juist verschenen driemaandelijke nummer van haar blad dat de aanleg van een rietzuiveringsinstallaties voor "grijs' en "zwart' afvalwater (dat van het toilet) met recycling en inclusief een septictank uitkomt op 11.500 gulden.

Bij deze berekening gaat men uit van een toilet met waterspoeling; dus niet van de compact composteur, zoals De Twaalf Ambachten ze maakt en waar uitdrukkelijk geen water aan te pas mag komen. Die CC is voor veel huishoudens gezien de omvang en de bouwkundige ingrepen te ingewikkeld. ""Bovendien'', zo schreef de Wetenschapswinkel van de Landbouwuniversiteit van Wageningen in het rapport "Composttoiletten in Nederland', ""is zo'n toilet nog gevoelig voor storingen en verkeerd gebruik. Van de storingen worden vliegenplagen als grootste probleem gezien''. Toch concludeert ook de Wageningse Wetenschapswinkel dat ""van een overheid die duurzaamheid en het sluiten van kringlopen in haar beleidsdoelstellingen heeft staan een stilmulerend beleid mag worden verwacht op het gebied van afvalwaterverwerking; waar riolering voor de grote steden misschien wel altijd de beste oplossing zal blijven, kan voor buitengebieden en nieuwbouwwijken een meer decentrale of individuele behandeling van afvalwater perspectief bieden''.

Leeflang: ""Men moet die 11.500 gulden afzetten tegen de 20.000 gulden die de aansluiting op het riool feitelijk aan de gemeenschap kost. Als men de jaarlijks terugkerende rioollastenpost er bij optelt dan komt men met aansluiting op het gemeenschappelijke riool op de langere termijn stukken duurder uit''.