De molensteen

DE WAO-wetsvoorstellen van de regering hebben dan toch nog de eindstreep gehaald. Daarmee is eigenlijk direct alles gezegd. Van de oorspronkelijke plannen is weinig meer over en hetzelfde kan worden gezegd van de politici die ooit de hoop koesterden met deze ingreep in de sociale zekerheid te kunnen investeren. De WAO bleek voor de coalitie een molensteen die de onderlinge verhoudingen keer op keer op de proef heeft gesteld. De klappen vielen vooral aan PvdA-zijde.

PvdA-staatssecretaris Ter Veld (sociale zaken) die het WAO-karwei in 1991 begon, werd kort voor de finish uit de race gehaald. PvdA-voorzitter Sint sneuvelde al in een vroeg stadium en partijleider Kok liep gaandeweg talloze littekens op. Voor de partij als geheel was de wijziging van de WAO symbool voor de vertrouwensbreuk met het traditionele electoraat. Alleen de nieuwe staatssecretaris van sociale zaken, J. Wallage, kan met enige tevredenheid terugkijken. Het lukte hem de WAO-voorstellen door de Eerste Kamer te loodsen, wat betekent dat hij voor één van de belangrijke tentamens op weg naar een hogere functie - wellicht zelfs de hoogste - binnen de partij is geslaagd.

Het was dezelfde Wallage die gisteren aan het eind van het debat in de Eerste Kamer zei niet in een stemming van euforie dan wel pseudo-euforie te verkeren. Hij wees erop dat de politiek er maar beperkt in is geslaagd de boodschap over te brengen. Het was een eerlijke erkenning van onmacht. Fundamentele veranderingen in de verzorgingsstaat kosten veel tijd en leveren op de korte termijn slechts politieke schade op, zo heeft de WAO-lijdensweg overduidelijk bewezen. Als het gaat om een nieuwe afbakening tussen publiek en privaat domein, liggen er nog diverse onderwerpen te wachten. Maar welke politicus durft het debat na de traumatische WAO-ervaringen nog aan?

VOOR DE NIEUWE WAO-wetgeving was in de Eerste Kamer pas een meerderheid te krijgen na weer een nieuwe concessie van de zijde van het kabinet. Nadat eerder onder druk van de Tweede Kamer al het onderscheid tussen oude en nieuwe gevallen was aangebracht, heeft de Eerste Kamer zich met succes ontfermd over de chronisch zieken. Nu ook deze laatste categorie is gered, is de resterende probleemgroep (zij die eventueel als gevolg van de nieuwe wetgeving een financiële achteruitgang kunnen oplopen) volgens theoretische schattingen gereduceerd tot zo'n duizend per jaar. Met de nadruk op theoretisch, want volgens verzekeraars is ook voor dit restant een oplossing nabij nu in steeds grotere collectiviteiten wordt verzekerd.

Men moet deze laatste, ietwat abstract klinkende opmerking “in steeds grotere collectiviteiten” eens even proeven. De staatssecretaris herhaalde in het debat met de Eerste Kamer deze opmerking en zij stemt tot ernstig nadenken. De oorspronkelijke bedoeling van de WAO-operatie was dat een volledig geanonimiseerd en daardoor uit de hand gelopen systeem gedecollectiviseerd zou worden om de verantwoordelijkheden weer terug te brengen bij de betrokkenen. Het netto resultaat is echter dat de van overheidswege aangebrachte "versobering' van de regeling via diverse collectieve arbeidsovereenkomsten massaal is bijverzekerd. Waarmee de WAO weer bijna terug bij af is want: hoe groter de collectiviteit en dus de afwenteling, hoe kleiner de prikkel om daadwerkelijk wat aan de oorzaak van het beroep op de WAO te doen.

OVER DE POSITIE van de Eerste Kamer zal na het WAO-debat ongetwijfeld weer de nodige discussie loskomen. De concessie waartoe de senaat Wallage op straffe van verwerping van het totale wetsvoorstel dwong, doet opnieuw de vraag rijzen waar de grenzen van deze niet direct gekozen volksvertegenwoordigers liggen. De Eerste Kamer was ooit bedoeld als kamer van revisie. Ofwel, om als "schild tegen de waan van de dag' reeds in de Tweede Kamer behandelde zaken nog eens op hun merites te bekijken, waarbij elementen als rechtmatigheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid centraal dienden te staan. Herkansing van in de Tweede Kamer verworpen verzoeken, zoals een regeling voor chronisch zieken, hoort daar niet bij. De Eerste Kamer was de afgelopen weken vooral politiek bezig, met als resultaat een aanvullende wet. De senaat had al een verkapt recht van amendement, daar is nu ook nog het verkapte recht van initiatief bij gekomen.