VROEGER

“Een student uit 1893 weet veel minder dan de middelbare scholier uit de derde klas HAVO”, aldus Max Pam. In zijn reactie op de stelling van Theodor Holman als zou vroeger alles beter zijn (NRC Handelsblad, 25 juni) betoogt Pam dat het idee dat vroeger alles beter was, al vroeg in de mens zit.

In de denktrant van Max Pam zouden we nu betere componisten hebben dan Beethoven, Mahler en Schuman; betere auteurs dan Multatuli, Proust en Céline; betere kwissen dan die van "Hou je aan je woord'; betere televisie dan die van de VPRO anno begin jaren zeventig en ga zo maar door.

Te bewijzen is dat het vroegere Mulo kwantitatief en kwalitatief heel wat meer voorstelde dan het huidige Mavo. Onomstotelijk staat vast dat het HBS-onderwijs heel wat meer krachtsinspanning vergde dan het huidige Atheneum, terwijl het gymnasium van nu aan klassieke inhoud meer dan gehalveerd is in vergelijking met dat van "vroeger'.

Natuurlijk, veel is er verbeterd, op tal van terreinen en misschien is het maar goed dat er steeds minder lasten van de mens gevraagd wordt. Dat neemt niet weg dat aantoonbaar veel waardevols verloren is gegaan en dat vooruitgang alleen maar mogelijk is als we dat maar voortdurend beseffen. Die voorwaarde loslaten lijkt me even erg als het afschaffen van geschiedenis.