AZIZ NESIN; "Ik verkondig mijn mening'

ANKARA, 5 JULI. De naam van de vooraanstaande Turkse schrijver Aziz Nesin, die afgelopen vrijdag in de stad Sivas aan een lynchpartij ontsnapte, is verbonden met het communisme en de strijd tegen het religieuze fundamentalisme. In de afgelopen decennia schreef hij meer dan 100 (humoristische) boeken en toneelstukken. Tegelijkertijd brachten zijn communistische ideeën hem enkele keren in de gevangenis.

Nesin (78), zoon van een straathandelaar, interesseerde zich in zijn jeugd sterk voor de islam. Hij bezocht een koranschool en woonde regelmatig rituele bijeenkomsten van een islamitische dervisj-sekte bij. Maar op latere leeftijd keerde hij zich tegen islamitisch onderwijs, omdat dat de bevolking onwetend zou houden en zo een willig werktuig zou maken in handen van de Turkse staat.

Rondom de militaire staatsgreep van 1980 kritiseerde Nesin, die indertijd voorzitter was van de Turkse schrijversvereniging, ook zijn politieke en intellectuele vrienden. Hij maakte hen voor lafaards uit omdat ze in zijn ogen nauwelijks oppositie voerden tegen het militaire regime dat tussen 1980 en 1983 in Turkije de dienst uitmaakte. “Geen enkele journalist, schrijver of academicus heeft zich heftig tegen de junta verzet”, aldus Nesin in een vraaggesprek.

Nesin is op het ogenblik de drijvende kracht achter de enkele maanden geleden opgerichte krant Aydinlik (intellectueel licht). Het dagblad wordt gezien als platform van de voormalige communistische groeperingen in Turkije. Nesin, die eerder al te kennen had gegeven een vertaling van Salman Rushdies in Turkije verboden boek De Duivelsverzen te willen uitbrengen, bracht zijn voornemen in de afgelopen weken via deze krant tot uitvoering. Dagelijks werden delen van het omstreden boek gepubliceerd, wat tot heftige reacties in moslim-fundamentalistische kringen leidde. Iran vaardigde, evenals tegen Rushdie, een doodvonnis tegen hem uit. De Turkse justitie op haar beurt legde Aydinlik elke dag een verschijningsverbod op, echter nadat het blad was uitgekomen. Aydinlik zette de serie gewoon voort.

Nesin zei gisteren op een persconferentie in Ankara ondanks alles geen spijt te hebben van zijn bezoek aan Sivas, omdat nu duidelijk is hoe de kaarten in Turkije liggen. Hij bestreed dat hij met zijn opmerking dat de Koran achterhaald is, de islam in een kwaad daglicht had gesteld. “Wat ik heb gedaan is mijn mening verkondigen.” Hij weigerde degenen die het hotel in Sivas in brand staken, waarbij 36 mensen om het leven kwam, als fundamentalisten te betitelen. “Het zijn moordenaars.”

Een deel van de opbrengst van zijn boeken stort Nesin in een verder met donaties van lezers gefinancierd speciaal fonds. Daarmee betaalt hij een boerderij in Atalca, even buiten Istanbul, waar 35 minder bedeelde kinderen en wezen een onderkomen en onderwijs wordt geboden.