"Olifanten' hebben beloofd te blijven zwijgen; Franse socialisten spreken zich uit

PARIJS, 3 JULI. In een voorstadje van Lyon is gisteren een begin gemaakt met de “meest bijzondere beraadslaging die ooit in Frankrijk is opgezet”. Een kleine 4.000 leden en sympathisanten van de Socialistische Partij spreken zich tijdens een congres, dat zondag eindigt, uit over de toekomst van de partij die eind maart bij de algemene verkiezingen de grootste nederlaag uit de Franse parlementaire geschiedenis leed.

Voor het eerst in zijn historie geeft de partij van Jaurès, Blum en Mitterrand hetzelfde recht van spreken aan leden (140.000 volgens de officiële cijfers) en sympathisanten, die voor honderd franc een bewijs van deelneming konden krijgen. Op deze staten-generaal blijft de spreektijd tot vijf minuten per persoon beperkt. De "olifanten' - de partijleiders die elk hun eigen aanhang binnen de Parti Socialiste hebben - hebben beloofd te zullen zwijgen.

Alleen oud-premier Michel Rocard, die na de verkiezingsnederlaag de leiding van de PS van Laurent Fabius overnam, en oud-premier Pierre Mauroy hielden een rede, de laatste in zijn hoedanigheid van voorzitter van de Socialistische Internationale. Voor de rest is het woord aan de sympathisanten en de 2.800 leden. Het debat in Lyon is de afgelopen weken vooraf gegaan door soortgelijke bijeenkomsten op regionaal niveau.

Op basis van de "happening' in Lyon, nota's van zestig lokale federaties, 900 bijdragen van secties en 150 individuele stellingnames begint volgende week - maar dan in de beslotenheid van de partijleiding - het werkelijke politieke debat over de tweede fase van de vernieuwing van de partij, die komende herfst haar bekroning moet krijgen op een "constituerend congres'. Rocard hoopt dat de PS dan definitief zal kiezen voor de sociaal-democratie naar Westeuropees model.

In februari, toen al duidelijk was dat de socialisten na tien jaar aan de macht op een zware nederlaag konden rekenen, kondigde Rocard, toen nog de "virtuele' kandidaat van links voor de opvolging van Mitterrand als president, alvast een "big bang' aan die na de verkiezingen zou plaatshebben. Na de grote klap die de kiezers uitdeelden, schrompelde Rocards oerknal ineen tot een kleine explosie binnen de gelederen van de PS. Rocard nam de macht over van Fabius, het voormalige wonderkind van Mitterrand die als partijsecretaris in een nacht van de lange messen werd afgezet.

Daarna werd het stil rondom de socialisten. Tijdens de grote inspraakronde die Rocard organiseerde ter voorbereiding van de staten-generaal bleek dat de basis schoon genoeg heeft van de eeuwige rivaliteit tussen "olifanten' als Rocard, Fabius, ex-partijleider Jospin en Mauroy, die zich prompt bescheiden toonden. Alleen Rocard, die zijn parlementszetel bij de verkiezigen verloor, gaf de militanten enig stof tot nadenken.

Eerst gaf de nieuwe partijleider zich in een vraaggesprek in Libération over aan "zelfkastijding', onder andere door de erkenning dat hij het probleem van de werkloosheid ernstig had onderschat in de drie economische groeijaren (1988-91) dat hij de socialistische regering als premier leidde. Kort daarop liet hij in een artikel in Le Monde geen spaan heel van het beleid van de regering-Balladur om te laten zien dat hij ook oppositie kan voeren. Dat was in zekere mate merkwaardig omdat het financieel-economische beleid van Balladur niet wezenlijk anders is dan dat van zijn socialistische voorganger Pierre Bérégovoy, die zich op de Dag van de Arbeid het leven benam.

Dit jongleren met twee verschillende ballen ging Rocard niet goed af: zijn populariteit bij de Franse kiezers is zeer gering, veel geringer dan bij voorbeeld die van Jacques Delors. De "jospinisten' en "fabusiens' zijn mede daarom niet van plan zichzelf als stromingen binnen de PS op te heffen, ook al ontbreken de ideeën. Ook president Mitterrand, die Rocard verafschuwt, zal te zijner tijd nog wel een woordje meespreken over de vernieuwing van de PS onder het motto "alles beter dan Rocard'.

Vijf voormalige ministers uit de regering-Bérégovoy die hun hoop op Delors als de kandidaat van links bij de presidentsverkiezingen van 1995 hebben gesteld, waren onlangs demonstratief aanwezig op een bijeenkomst van de MRG (Beweging van Radicaal Links), een zeer kleine politieke formatie waarbij Bernard Tapie onderdak heeft gevonden. Sommige politieke waarnemers zagen hierin de hand van Mitterrand. Sinds Tapie in diskrediet is geraakt door het corruptieschandaal van zijn voetbalclub Olympique Marseille is zijn ster bij de "basis' van de PS dalende.

De staten-generaal van Lyon zijn voor Rocard en de andere socialistische leiders in de PS in de eerste plaats een oefening in geloofwaardigheid. “De feodalen van de PS tegenover hun derde stand” luidde de kop die Libération boven een voorbeschouwing plaatste met typisch Frans gevoel voor historie. De guillotine van de verkiezingen is achter de rug - maar een nieuwe toekomst is voor de Franse socialisten nog ver weg.