Verslechtering concurrentiepositie tast ankerfunctie niet aan; Duitse mark blijft de spil van alle Europese valuta

ROTTERDAM, 2 JULI. Is de D-mark op zijn retour? Na twee jaar de spil te zijn van de Europese economie lijkt de Duitse munt aan glans te verliezen. Binnen het Europese Monetaire Stelsel (EMS) hebben de andere leden van het harde blok, de Belgische frank, gulden en ook de Franse franc terrein gewonnen op de mark. Die terreinwinst is in stappen omgezet in renteverlagingen. Op dit moment ligt het gros van de rentetarieven van Frankrijk, Nederland en Duitsland rond of onder de Duitse, en in de lange kapitaalmarktrente verschillen de vier kernleden van het EMS nauwelijks meer. Gezien de hoge inflatie, het pas laat terugdringen van de lonen en de moeite waarmee Duitsland uit het economische dal klimt, is het niet denkbeeldig dat de rente op de rest van de harde EMS-valuta nog iets daalt tegenover de tarieven op de D-mark.

Met name voor de Franse munt is dat verrassend, gezien de gevechten die nog begin dit jaar op de valutamarkt werden geleverd, met de devaluatie van de franc als inzet. De Duitse concurrentiepositie is door sterk gestegen arbeidskosten en de opwaardering van de mark tegenover veel van de zwakkere Europese munten in het afgelopen jaar verslechterd. Het forse tekort van de Duitse centrale overheid holt de positie van de mark uit, en de economie verkeert in een recessie. Reden genoeg dus om de positie van de mark als anker van het EMS te heroverwegen, en dat is met name in Frankrijk en Brussel de afgelopen weken dan ook gedaan.

Volgens het gros van de valuta-researchers getuigt zo'n opstelling eerder van wishful thinking dan van realiteitszin. Gevoelsmatig heeft menig Europees politicus nog wel een rekening te vereffenen met de D-mark. Maar wat de fundamentele waarde betreft, is de positie van de Duitse munt niet veel slechter dan die van de andere kernvaluta's van het EMS. Volgens een beoordeling van de Britse bank Barclays van een tiental verschillende criteria, waaronder de vijf criteria van het Verdrag van Maastricht, scoort de D-mark nog steeds vrijwel even goed als de Franse, Belgische en Nederlandse munt. Binnen het EMS doet alleen de Deense kroon het beter. Buiten het EMS steekt de Zwitserse franc met kop en schouders boven de anderen uit. Bovendien is het de vraag of de Banque de France, de Franse centrale bank, de verleiding kan weerstaan om met gebruik van de nieuw verworven vrijheid tegenover de D-mark de monetaire teugels te veel te laten vieren. Een dergelijk beleid zou de nu in verhouding harde franc weer verzwakken.

De ankerfunctie van de D-mark heeft met meer zaken te maken dan alleen met de toestand van de economie en de overheidsfinanciën. De waarde van een munt op de internationale geld- en kapitaalmarkt hangt af van de onderliggende fundamentele kenmerken. Maar het gewicht van die munt op de geld- en kapitaalmarkt wordt van oorsprong gestuurd door de onderliggende hoeveelheid fysiek noodzakelijke transacties: export, beleggingen en directe investeringen. Op dat gebied is en blijft de Duitse munt met lengte de belangrijkste Europese valuta van het Europese continent.

Om Duitslands internationale concurrentiepositie, en daarmee de onderliggende waarde van de D-mark, te verbeteren zou een afwaardering van de D-mark tegenover de belangrijkste economische partners niet slecht uitkomen. Maar een waardedaling van de D-mark binnen het EMS is volgens analisten op grond van fundamentele waarde onnodig en politiek volkomen ondenkbaar. Een depreciatie tegenover de Amerikaanse dollar is echter in volle gang. Duitsland, dat de helft van zijn goederen buiten de EG exporteert, profiteert daar van alle EG-landen het meest van.

Juist in de verhouding met de Amerikaanse dollar is de ankerfunktie van de D-mark voor de rest van de EMS-munten duidelijk te zien. In die onderlinge verhouding speelt het renteverschil tussen de Verenigde Staten en Duitsland een belangrijke rol. Vorig jaar rond deze tijd liep dat verschil zo hoog op, dat de dollar een historisch dieptepunt bereikte tegenover de Duitse munt. De Duitse renteverlagingen zijn nu ook de leidraad bij de recente appreciatie van de dollar tegenover alle EMS-munten.