Paul Theroux

Paul Theroux: Soerabaja (Verhalen). Vert. Ardy Stegeman. Uitg. Atlas, 151 blz. Prijs ƒ 29,90.

Soerabaja van Paul Theroux doet niet alleen wat de titel, maar ook wat de onderwerpen betreft sterk aan de boeken van F. Springer denken. De verhalen zijn gesitueerd in het buitenland en de hoofdpersonen zijn allemaal ontworteld. Diplomaten, zakenmannen, wetenschappers: ze wonen ergens waar ze niet thuishoren en waar ze zich ook niet thuisvoelen. Ze kennen de juiste adresjes over de hele wereld; weten dat je bijvoorbeeld voor een scheiding het beste even naar Mexico kunt gaan, terwijl je voor tips over vrouwen versieren even met een Indiër moet praten.

Opvallend is dat in al deze verhalen de mannen er verreweg het slechtst afkomen. Zonder uitzondering zijn het bedriegers, oplichters, schuinsmarcheerders en slappelingen. De vrouwen zijn slim en hard en weten de mannen genadeloos op hun nummer te zetten.

Het niveau van de verhalen, die in de afgelopen twintig jaar geschreven zijn, is wisselend. Blank geweten, dat in Afrika speelt en waarin een blanke man zijn zwarte vriendin bedriegt en door haar op een hele bijzondere manier wordt gestraft, is van een Roald Dahl-achtige flauwheid. Datzelfde geldt voor Wat heb je onze Leo aangedaan?, over een leugenaar die te laat berouw krijgt en voor Een politieke romance, waarin de Russische inval in Tsjechoslowakije de redding van een huwelijk betekent.

Maar het eerste verhaal, World's End, is prachtig geschreven, met een fijngevoeligheid die je niet meteen met de schrijver in verband zou brengen. In World's End wordt het langzame uiteenvallen van een huwelijk beschreven door de echtgenoot, die vergeefs probeert zijn gezin bij elkaar te houden. Het glipt hem als zand door de vingers. Zijn machteloosheid en verdriet zijn bijna voelbaar. “Te laat, te ver, te donker, dacht hij; en hij besefte dat ze nu allemaal verloren waren.”