Met liefde gemaakte film over jazzblazer Eric Dolphy

Last Date/De Laatste Sessie, Documentaire over jazzblazer Eric Dolphy, Ned 3, 23.11-0.41u.

Wat zou de geschiedenis zijn zonder toeval? Als de geniale, in 1964 overleden jazzblazer Eric Dolphy nu eens wel had beseft dat hij suikerziekte had, zou hij dan niet gewoon op het komende North Sea Festival staan, net als zovelen van zijn "lichting' (1928)? En als zijn muziek voor het VARA radio-programma Jazz Magazine destijds niet "ingeblikt', maar zoals gebruikelijk, "live' uitgezonden was? Dan was die waarschijnlijk "gone in the air', om het met Dolphy zelf te zeggen. Dan hadden we, naast al zijn andere platen, geen "Nederlandse' Dolphy cd gehad en zou Hans Hylkema (van Oeroeg) waarschijnlijk ook dit in memoriam niet hebben gemaakt.

Het verband tussen de bewuste Last Date voor de VARA (2 juni 1964) en de anderhalf uur durende documentaire is namelijk heel innig. Er zijn delen die stuk voor stuk aan de plaat zijn ontleend. Bovendien is Hylkema naar het "tatoort' (de radiostudio) teruggegaan, samen met een aantal betrokkenen. Zoals slagwerker Han Bennink die voorleest uit zijn knusse jongelings-dagboek, pianist Misha Mengelberg die aanvankelijk grote moeite met Dolphy's muziek had en radio-presentator Michiel de Ruyter die destijds ook de hoestekst voor de plaat schreef. De daartussen gemonteerde "session shots' van fotograaf Ton van Wageningen verhogen de sfeer van het Nederlandse aandeel, maar moeten het qua authenticiteit en vooral spanning afleggen tegen in Scandinavië gemaakte tv-opnamen, ook uit 1964. Waaronder een fragment waarin Dolphy aan zijn broodheer Charles Mingus meedeelt dat hij een tijdje in Europa wil blijven.

'I shall miss you, asshole' is Mingus' openhartige reactie waarna hij vraagt hoe lang het gaat duren. Een jaar, niet langer, taxeert de altijd studerende en daarom als "practicaholic' omschreven Dolphy. Zoveel tijd is hem echter niet meer gegund, zijn voorgenomen huwelijk in Parijs vindt niet plaats en zijn optreden in Berlijn eindigt met een catastrofe. Een mislukt concert, een verloren gevecht tegen een niet meer functionerende stofwisseling - zes cola's en een bak met roomijs werkte hij in een mum naar binnen - en tenslotte een dodelijk coma. Toch zal deze gedreven vernieuwer van dwarsfluit en basklarinet altijd onder ons blijven. Door zijn felle attack, zijn direct herkenbare toon en zijn grillige intervallen, volgens kenners genspireerd door vogelgeluiden. 'Sprongen van vier octaven' noteert de klassieke basklarinettist Harry Sparnaay, die zich voor de camera aan een Dolphy-solo waagt. Deze met liefde en vakmanschap gemaakte documentaire verdient naast Big Ben van Johan van der Keuken een ereplaats in het Nationaal Jazz Archief. En niet alleen dat: ook voor de export lijkt deze Last Date heel geschikt, omdat de "asshole' Eric Dolphy een absoluut, dus universeel talent was.