De "Witte Dame' wacht een stralende toekomst

EINDHOVEN, 2 JULI. Een achtergelaten werkhandschoen op een vensterbank, plastic bekertjes met een gedroogd laagje koffie op de bodem, aan een kapstok een vergeten werkplunje en verder de voorloper van àlle verval: kapotte ruiten. In de grote fabriekshal, waar tot 1990 Philips nog printplaten maakte, weergalmt het minste geluid tegen plafond en wanden: de maag van de Witte Dame, de naam voor het complex aan de Emmasingel in Eindhoven, is akelig leeg. Maar de Stichting Emmasingel, alias de stichting de Witte Dame, heeft grootse plannen met de oude fabriek. Gisteren presenteerde de stichtingsvoorzitter, president-commissaris prof.dr. W. Dekker van Philips, in het complex het rapport waarin haar een stralende toekomst in het vooruitzicht wordt gesteld.

Het complex van 43.000 vierkante meter en daarmee meer dan tweemaal groter dan het voorlaatste Eindhovense paradepaardje de Heuvelgalerie met het Muziekcentrum, is voorbestemd een centrum te worden van kunst en cultuur, kennis en technologie, recreatie en commercie. Dat alles onder het sleutelwoord innovatie. “Uniek op wereldschaal”, zoals de rapporteurs zeggen; vergelijkbaar met de South Street Seaport in pakhuizen in New York, de Lingotto in Turijn in de voormalige fabriek van Fiat of het Wolters-Noordhoffcomplex in een oude drukkerij in Groningen.

In de Witte Dame moet plaats worden ingeruimd voor werkplaatsen van kunstenaars - ook van buitenlandse voor de uitwisseling - voor de stadsbibliotheek, een zaal voor films voor fijnproevers, de Akademie voor Industriële vormgeving, een architectuurinstituut, de Open Universiteit, het European Design Centre, een informatiecentrum voor de Technische Universiteit Eindhoven, voor een humormuseum, detailhandel en horeca. En bovenin de Witte Dame zullen op beperkte schaal (dure) woningen, penthouses, komen.

Een zogenoemd Lichtplein zal het project verbinden met de binnenstad en met het aan de overkant van de Emmasingel gelegen eerste fabriekje van Philips in Eindhoven. Zowel deze fabriek als de Witte Dame is genomineerd als monument. “De Witte Dame moet een van de warme plaatsen van Eindhoven worden”, zoals beeldend kunstenaar Bert Hermens en secretaris Eric Poell van de stichting zeggen.

Daarmee gebruiken ze dezelfde terminologie die voorkomt in het rapport Eindhoven Open stad', dat de gewenste toekomst tot het jaar 2015 schetst. Het werd onder leiding van dezelfde Dekker geschreven. “De Witte Dame dient een bron te zijn van leven en dynamiek: grote aantallen mensen moeten er in kunnen dwalen en worden verrast door de veelheid in aanbod van functies en activiteiten”. Hermens bedacht de benaming: “Het gebouw is wit en rijzig, er is een associatie met het sigarettenmerk Miss Blanche van Philip Morris toen die hier nog was gevestigd, er was iemand die het vereenzelvigde met koningin Emma. Maar het gebouw heeft in al zijn kolossaliteit ook iets van een nijlpaard”. De Witte Dame moet Eindhoven in een brede nationale en internationale belangstelling plaatsen: een dagje Eindhoven', dat nu nog wegens een relatief gebrek aan bezienswaardigheden maar moeilijk helemaal is vol te krijgen, moet zoals een dagje Amsterdam' de moeite waard worden.

Het complex aan de Emmasingel, aansluitend aan de Lichttoren van Philips, dateert uit het einde van de twintiger jaren. Het werd ontworpen door architect D. Roosenburg, de grootvader van architect Rem Koolhaas, wat Hermens ertoe brengt te zeggen; “Als we eens iemand van diens kaliber konden aantrekken voor de invulling”. Het meest opvallend gedeelte draagt kenmerken van de art-déco. Intern is onder meer interessant de aparte mannen-en vrouwentrap waarlangs in de loop der decennia zich veel duizenden werknemers naar hun werkvloeren begaven.

Nu Philips het gebouw goeddeels heeft verlaten wordt er onderhandeld met kopers; volgens Hermens en Poell worden de kopers daarbij doordrongen van de plannen met de Witte Dam. De Stichting wist intussen de geesten dusdanig te benvloeden dat het concern in ieder geval van sloop afzag.

De Witte Dame sluit aan bij het nieuwe plan om de stad meer aanzien te geven Dat plan heet sleutelproject Westcorridor. Het strekt zich uit vanaf het NS-station tot aan vliegveld Welschap en het dorp Veldhoven. De eerste plannen met de Witte Dame werden door de gemeenteraad en de wethouders, zeggen Poell en Hermens, met “groot enthousiasme” ontvangen. Hetzelfde gold voor de mogelijke toekomstige behuizers. Dat de gemeente er wel oren naar heeft moge blijken uit het feit dat de gemeentelijke dienst stadsontwikkeling de stagair planologie Poell vrijmaakte voor het secretariaatswerk van de Stichting. Met Wisse Dekker als stichtingsvoorzitter heeft men ook bij Philips een flink ijzer in het vuur liggen.

Over de financiële kant van de zaak is nog niet meer mee te delen dan dat het om een miljoenenproject' gaat. De exploitatie, zo wordt gehoopt, komt in handen van beleggers en projectontwikkelaars. De zogenoemde onrendabele top', dat wil zeggen de kosten voor kunst en cultuur, moet, zeggen Hermens en Poell, in feite door de andere marktpartijen worden gesubsidieerd voor zover de overheid niet bijspringt. “Het is gezien de economische recessie niet de gemakkelijkste tijd om iets dergelijks van de grond te brengen maar anderzijds is het een stimulans om het toch te doen, want daarmee kan een sprong vooruit worden gemaakt”; de kwaliteitssprong' die Eindhoven zich heeft gesteld als internationaal stedelijke knooppunt; een sprong over de rug van de Witte Dame.